پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٧ - نامه اعمال در دست راست يا چپ؟

پشت سر باز مى‌گردد و آنها براى ديدن نامه اعمالشان آن را به دست چپ در طرف پشت سر مى‌گيرند.

هريك از اين معانى سه گانه باشد با آيات قبل كه مى‌گويد نامه اعمال بد كاران در دست چپ آنها است منافاتى ندارد.

در اينكه منظور از اهل (خانواده) در اينجا چه كسانى هستند؟ بعضى گفته‌اند: زنان و فرزندان و بستگان نزديك اهل ايمان و اهل نجات است كه پيش از آنها وارد بهشت شده‌اند، و بعضى ديگر آن را اشاره به همسران بهشتى مى‌دانند، بعضى ديگر نيز آن را به معناى ساير مؤمنان پيشگام در بهشت دانسته‌اند، زيرا مؤمنان همگى اهل يكديگرند و در حقيقت جزء يك خانواده‌اند.

ولى تفسير اوّل مناسب‌تر است بخصوص اينكه همين تعبير (اهل) در آيه ١٣ همين سوره به معناى خانواده و زن و فرزندان و بستگان نزديك آمده است، و اتّحاد سياق ايجاب مى‌كند كه هر دو به يك معنا باشد.

در سيزدهمين آيه همين تقسيم دو گانه (تقسيم مردم به صاحبان نامه عمل در دست راست و دست چپ) به صورت ديگرى آمده است، مى‌فرمايد: «اصحاب ميمنه چه اصحاب ميمنه‌اى» (و چه سرنوشت پرافتخار و مسرّت بخشى؟) فَاصحْابُ الْمَيْمَنَةِ ما اصْحابُ الْمَيْمَنَةِ سپس مى‌افزايد: «و اصحاب مشئمه چه اصحاب مشئمه‌اى»؟ (با چه سرنوشت شوم و دردناكى) وَ اصْحابُ الْمَشْئَمَةِ ما اصْحابُ الْمَشْئَمَةِ

«ميمنه» از مادّه‌ «يمن» به معناى سعادت و خوشبختى است، بعضى نيز آن را از ماده «يمين» به معناى دست راست تفسير كرده‌اند، و مى‌گويند اينها همان كسانى هستند كه نامه اعمالشان به دست راستشان داده مى‌شود (درست است كه ماده «يمن» و «يمين» از يك ريشه است، ولى يكى به معناى بركت و سعادت و ديگرى به معنى دست راست است كه آن را مظهر بركت مى‌دانستند).

راغب در مفردات معتقد است كه ريشه اصلى همان مفهوم دست راست را دارد و از آنجا كه خير و بركت را با كارهايى كه به وسيله دست راست انجام مى‌گرفت مى‌دانستند اين واژه به معناى خير و بركت نيز آمده است.

نقطه مقابل آن «مشئمه» از ماده شوم است، و به گفته مقاييس اللّغه معناى اصلى آن همان دست چپ‌