پنجمين آيه سخن از داستان معراج پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم مى‌گويد: «بار ديگر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم او را مشاهده كرد، نزد سدرة المنتهى (درختى است پر برگ و پر سايه در اوج آسمان‌ها) همان كه جنة المأوى و بهشت برين نزد آن است» وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً اخْرى عِنْدَ سِدْرَةِ المُنْتَهى عِنْدَها جَنَّةُ المَأْوَى‌.

در اينكه آيا جَنَّةُ المَأوَى‌ به معناى بهشت برزخى است يا بهشت جاويدان؟ در ميان مفسّران گفتگو است، ممكن است تعبير به‌ مَأْوَى‌ بهشت جاويدان را تداعى كند، هرچند بودن اين بهشت در بخشى از آسمان‌ها تداعى معناى بهشت برزخى را مى‌كند زيرا بهشت جاويدان به وسعت تمام زمين و آسمان‌ها است.

بنابراين استدلال به آيه فوق براى مخلوق بودن بهشت تنها مطابق تفسير اوّل صحيح است، جمعى از مفسّران اين تفسير را ترجيح داده‌اند از جمله «طبرسى» در «مجمع‌البيان» و علّامه «طباطبايى» در «الميزان».

***

در آيه بعد سخن از احاطه دوزخ به كافران است در برابر اصرار لجاجت‌آميزى كه داشتند قرآن مى‌فرمايد: «آنها با عجله از تو تقاضاى عذاب مى‌كنند، در حالى كه (هم اكنون) جهنم به كافران احاطه دارد»! يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالعَذابِ وَ انَّ جَهَنَّمَ لَمُحيطَةٌ بِالكَافِرينَ‌.

آنها نه تنها جهنم دنيا را بر اثر شرك و آلودگى به گناه و عصيان و ظلم و ستم براى خود فراهم كرده‌اند، بلكه جهنم آخرت نيز هم اكنون آنها را احاطه نموده است، مخصوصاً با توجه به اينكه در آغاز آيه سخن از عجله كفار به ميان آمده، مناسب اين است كه گفته شود چرا عجله مى‌كنيد شما هم اكنون در دوزخيد! منتها حجاب‌هاى اين جهان شما را از تأثير مستقيم آن بر كنار داشته، ولى در قيامت اين حجاب‌ها كنار مى‌رود و احاطه جهنم را با چشم خود مى‌بينيد. [١]

اين احتمال در تفسير آيه نيز گفته شده كه آيه ناظر به قيامت است و آيه بعد از آن كه مى‌گويد يَوْمَ يَغْشاهُمُ العَذابُ مِنْ فَوْقِهِمْ‌ به منزله قيد براى احاطه دوزخ است.

[١]. مرحوم علّامه شعرانى در حاشيه تفسير ابوالفتوح نيز اين معنا را پسنديده است، جلد ٩، صفحه ٣٠.