همين معنا در آيات ديگر قرآن مجيد نيز آمده، در آيه ١٥ و ١٦ سوره ابراهيم درباره جبّاران عنيد مى‌فرمايد: وَاسْتَفْتَحُوا وَخابَ كُلُّ جَبّارٍ عَنيدٍ- مِنْ وَرآئِهِ جَهَنَمُ وَ يُسقى‌ مِنْ مآءٍ صَديدٍ): «آنها (رسولان الهى) از خدا تقاضاى پيروزى كردند (و دعايشان مستجاب شد) و هر جبار عنيدى نوميد و زيانكار گشت، پشت سر او دوزخ است و از آب گنديده به او مى‌نوشانند».

«جبّار» معانى مختلفى دارد: يكى از آنها قهر و غلبه و سلطه و نفوذ است، منتها اين امر گاه جنبه رحمانى دارد مانند نفوذ خداوند و سلطه او بر عالم هستى بر همه چيز، و گاه جنبه شيطانى دارد، مانند سلطه و غلبه و نفوذ طغيانگران و جبّاران.

«عنيد» به گفته لسان العرب «به معناى كسى است كه از مسير حق منحرف مى‌گردد و آگاهانه حق را انكار مى‌كند»، و اينها همه از آثار كبر و غرور و خود برتر بينى است، و اگر كمى دقت كنيم مى‌بينيم اين رذيله اخلاقى يكى از حجاب‌هاى مهم معرفت و از عوامل گمراهى انسان و حقكشى و تعدى و تجاوز نسبت به حقوق ديگران و انواع گناهان ديگر است. [١]

***

٨- ظلم و بيدادگرى‌

در آيات بسيارى از قرآن مجيد ظالمان و بيدادگران به آتش سوزان جهنم تهديد شده‌اند، و تعبيراتى كه درباره آنها وارد شده درباره كمتر گروهى ديده مى‌شود، اين نشان مى‌دهد كه تا چه حد اسلام براى ترك ظلم و ستم اهميت قائل است.

در آيه ٢٩ كهف در شديدترين تهديدات مى‌فرمايد: (انّا اعْتَدْنا لِلظَّالِمينَ ناراً احاطَ بِهِمْ سُرادِقُها و انْ يَسَغيثُوا يُغاثُوا، بِماءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوي الْوُجُوهُ بِئْسَ الشَّرابُ وَ سَاءَتْ مُرْتَفِقاً): «ما براى ستمگران آتش آماده كرده‌ايم كه آنها را از هر سو احاطه كرده، و اگر تشنه شوند و تقاضاى آب كنند آبى براى آنها مى‌آورند همچون فلز گداخته كه صورت‌ها را بريان مى‌كند! چه نوشيدنى بدى! و چه بد محل اجتماعى؟!.

در تعبير كوبنده ديگرى در آيه ١٥ جن مى‌خوانيم: (وَ امَّا الْقاسِطُونَ فَكانُوا لِجَهَنَّمَ حَطَباً): «اما ظالمان‌

[١]. شبيه همين تعبير در آيات ٢٤، ق و ١٦ مدّثر آمده است.