گروهى از مسلمانان كه به نام «وعيديه» معروفند (وعيديه گروهى از خوارجند) هرگناه كبيره را موجب كفر مى‌دانند و معتقدند گناه كبيره باعث خلود در آتش است و نقطه مقابل آنها «مرجئه» هستند كه مى‌گويند با داشتن ايمان هيچ معصيتى زيانى به انسان نمى‌رساند (يكى در افراط و ديگرى در تفريط!).

مرحوم «علّامه حلّى» در «شرح تجريد» بعد از آنكه اجماع و اتفاق مسلمان‌ها را بر عذاب ابدى كفار نقل كرده، مى‌گويد: تدر مورد مرتكبان گناه كبيره از مسلمانان اختلاف است، وعيديه آنها را همچون كفار مى‌دانند، ولى اماميه و گروه كثيرى از معتزله و اشاعره معتقدند كه عذاب آنها سرانجام پايان مى‌گيرد، سپس دلائلى بر اين معنا اقامه مى‌كند.

شيخ مفيد در «اوائل المقالات» مى‌فرمايد: «تمام علماى اماميّه اتفاق نظر دارند كه تهديد به خلود در آتش مخصوص كفّار است، و كسانى را كه داراى ايمان به خدا و اقرار به فرائض او دارند از اهل نماز، هرگاه مرتكب گناهى بشوند شامل نمى‌شود و تمام طايفه «مرجئه» و محدّثان بر اين امر متفقند، در حالى معتزله اتفاق برخلاف اين قول كرده‌اند، و چنين مى‌پندارند كه تهديد به خلود در آتش همه كفّار و همه فاسقان را شامل مى‌شود». [١]

اين گروه براى اثبات مقصود خود به بعضى از آيات فوق استدلال كرده‌اند، مخصوصاً به آنانى كه در مورد خلود مرتكبان قتل عمد و رباخواران و مانند آن آمده، و از همه اينها گسترده‌تر آيه ٢٣ سوره جن است كه قبلًا تفسير شد: (وَ مَنْ يَعْصِ اللَّه وَ رَسُولَهُ فَانَّ لَهُ نارَ جَهَنَّمَ خالِدينَ فيها ابَداً): «كسانى كه معصيت خدا و رسولش كنند آتش دوزخ از آن آنها خواهد بود جاودانه تا ابد در آن مى‌مانند».

ولى قرائن فراوانى در خود اين آيات و ساير آيات قرآن وجود دارد كه نشان مى‌دهد اين آيات ناظر به كسانى است كه گناهانشان منتهى به كفر و انكار مبدأ يا معاد يا نبوّت يا ضروريات دين مى‌شود، از جمله اينكه: جمله‌ كَانَّما اغْشِيَتْ وُجُوهُهُمْ قِطَعاً مِنَ اللَّيْلِ مُظْلِماً: «گويى صورت‌هاى آنها با پاره‌هايى از شب تاريك پوشانده شده (در آيه ٢٧ سوره يونس) با توجه به اينكه اين وصف در قرآن مجيد براى كافران ذكر شده است، آنجا كه مى‌فرمايد: وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ عَلَيْها غَبَرَةٌ- تَرْهَقُها قَتَرَةٌ- اولئِكَ هُمُ الكَفَرَةُ الفَجَرَةُ: «صورت‌هايى در آن روز غبار آلود است، دود و تاريكى آن را پوشانده، آنها همان كافران فاجرند» (عبس‌

[١]. اوائل المقالات، صفحه ٥٣، چاپ مطبوعاتى داورى.