شعله‌هاى آتش را مى‌گيرد (بلكه بر آثار مرگبار آن مى‌افزايد) جرقه‌هايى از خود به بيرون پرتاب مى‌كند مانند يك كاخ! گويى همچون شتران زرد رنگى هستند» (كه با سرعت به هر سو پراكنده مى‌شوند) (انْطَلِقُوا الى ظِلٍ ذي ثَلاثِ شُعَبٍ- لاظَليلٍ وَ لا يُغنى مِنَ اللَّهَبِ- انها تَرْمي بِشَرَرٍ كالقصرِ- كَانَهُ جِمالَةٌ صُفْرٌ).

در اين آيات نكته‌هاى عجيبى پيرامون شدت آتش دوزخ بيان شده: نخست اينكه به منكران اين دادگاه بزرگ و آلوده‌گان به انواع گناه گفته مى‌شود برويد به سوى سايه، امّا كدام سايه؟! سايه ناشى از دودهاى خفقان بارى كه سه شاخه دارد. شاخه‌اى برفراز سر و شاخه‌اى از سمت راست و چپ، خلاصه سايه مرگبارى كه از هر سوى آنها را احاطه مى‌كند، سايه‌اى نه همچون سايه‌هاى آرامبخش درختان با طراوت بهشتى با سايه سقف‌ها و قصرها سايه‌اى داغ و سوزان!.

ديگر اينكه سايه چند شاخه‌اى كه پر از جرقه‌هاى آتشين است، جرقه‌هايى عظيم همچون كاخ‌ها! يا همچون شترانى زرد رنگ كه با سرعت به هر سو مى‌دوند!.

جائى كه سايه‌اش چنين باشد آتشش چگونه است؟!.

چه تعبيرات حساب‌شده و تكان‌دهنداى؟ مردم هميشه براى نجات از گرما به سراغ سايه‌ها مى‌روند، در حالى كه در اينجا سايه‌اى جز سايه دودهاى آتش زا چيز ديگرى نيست، كه اگر در زمان نزول آيات تصور آن مشكل بود امروز ميدان‌هاى جنگ‌هاى جنايت بار كه بمب‌ها چند تنى بر آن فرو مى‌ريزند و همه چيز در دود و آتش فرو مى‌رود مى‌تواند تصوير كوچكى از آن عذاب بزرگ داشته باشد، با آن جرقه‌هاى عظيم و تركش‌هاى آتشين كه تا شعاع وسيعى اطراف خود را پر از شراره مى‌كند تازه اين سايه آن آتش است. [١]

تعبير به‌ «قصر» ممكن است اشاره‌اى به كاخ‌هاى ستمگران باشد، و تشبيه جرقه‌هاى آتش دوزخ به اين كاخ‌ها كه هميشه قلوب محرومان را آتش زده بسيار پرمعناست، همچنين تشبيه به شتران زرد رنگ يكدست، كه از نشانه ثروت بى‌حساب مستكبران بوده، تعبير پر معنا ديگرى در اين زمينه است.

ممكن است بعضى چنين پندارند كه تشبيه اين شراره‌ها گاهى به قصر و گاهى به شتران زرد رنگ با هم سازگار نيست، چون يكى بسيار بزرگ و ديگرى به نسبت كوچك است.

ولى بايد توجه داشت كه هريك از اين دو تشبيه ناظر به جنبه‌هاى خاصى است، تشبيه اوّل براى عظمت اين شراره‌هاست و تشبيه دوّم براى كثرت و سرعت و پراكنده شدن به هر سو، همچون پراكنده شدن شتران در بيابان‌هاست، يا اشاره به تفاوت اين جرقه‌هاست، جرقه‌هاى بزرگ آن همچون كاخ‌هاى‌

[١]. بعضى معتقدند ضمير «انّها» به آتش (النار) باز مى‌گردد كه مؤنث مجازى است گرچه «نار» در آيه ذكر نشده، امّا به قرينه سايه دودها مى‌توان آن را استفاده كرد، ولى بهتر اين است كه ضمير به شاخه‌هاى سه گانه اين سايه خفقان بار باز گردد، چون هدف آن است كه آثار مرگبار اين سايه معلوم شود تا موضوع آتش به طريق اولى روشن گردد.