پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٦٥ - توضيحات

بالاخره در پنجمين و آخرين تعبير به مسأله «عدم خروج از دوزخ» به طور مطلق برخورد مى‌كنيم كه آن نيز تعبير ديگرى از جاودانگى است، در اين آيه بعد از اشاره به بيزارى «رهبران اغواگر» از «پيروان گمراه» و تصميم آنها بر بيزارى متقابل در صورت بازگشت به دنيا، مى‌فرمايد: «اين چنين خداوند اعمالشان را به صورت حسرت بارى به آنها نشان مى‌دهد و هرگز از آتش خارج نخواهند شد» (كَذلِكَ يُريِهُمْ اللَّهُ اعْمالَهُمْ حَسَراتٍ عَلَيْهِمْ وَ ما هُمْ بِخارِجينَ مِنَ النَّارِ).

آرى از آنها كارى جز حسرت و اندوه برگذشته ساخته نيست، حسرت بر تقليد كوركورانه و پيروى چشم و گوش بسته از پيشوايان گمراه، و حسرت بر عمرى كه بيهوده تلف كردند، و اموالى كه از حرام اندوختند و براى ديگران گزاردند، و فرصت‌هايى كه براى توبه و بازگشت از دست دادند، حسرتى بيهوده و بى‌فائده چرا كه راهى براى بازگشت و جبران نيست.

مرحوم علّامه طباطبايى بعد از ذكر اين آيه در الميزان مى‌گويد اين دليلى است بر ضد كسانى كه معتقد به انقطاع عذاب دوزخند.

نتيجه:

از مجموع تعبيرهاى پنجگانه بالا به خوبى مى‌توان نتيجه گرفت كه عذاب دوزخ جاودانه است، همان گونه كه نعمت‌هاى بهشتى جاودانى مى‌باشد، و آنها كه با پيشداورى‌هاى خود عذاب را منقطع مى‌دانند راهى جز گام برداشتن بر ضدّ اين آيات (و امثال آن) و پيمودن طريقه «تفسير به رأى» ندارند.

درست است كه اعتقاد به جاودانگى عذاب- هرچند در مورد گروه خاصى از دوزخيان است- مشكلات و پيچيدگى‌هايى دارد ولى با توجه به صراحت يا ظهور آيات قرآنى در اين زمينه بايد پيچيدگى‌ها را از طريق منطق و استدلال حل كرد، نه اينكه اصل موضوع را ناديده گرفت و انكار نمود.

توضيحات: