در سوّمين آيه همين موضوع با تعبير ديگرى عنوان شده است، مى‌فرمايد: «و كسانى كه كافر شدند گروه گروه به سوى دوزخ رانده مى‌شوند، هنگامى كه به آن مى‌رسند درهايش گشوده مى‌شود» (وَيَسْقَ الذَّينَ كَفَرُوا الى جَهَنَّمَ زُمَراً حَتَّى اذا جائُوها فتِحَتْ ابوابُها).

اين تعبير گويا اشاره به اين است كه «جهنم» حضور آنها را درك مى‌كند، هنگامى كه آنان نزديك مى‌شوند ناگهان درها گشوده مى‌شود، و اين مشاهده ناگهانى وحشت بيشترى در آنها ايجاد مى‌كند در حالى كه همين معنا در مورد بهشتيان نيز آمده و آن سبب مزيد سرور و خوشحالى آنهاست باز در اينجا به تعدد درها دوزخ برخورد مى‌كنيم بى‌آنكه تعداد آنها بيان شده باشد، و باز در اينجا سخن از گشوده شدن تمام درهاست در حالى كه هرگروهى از درى وارد مى‌شوند، انتخاب اين تعبير ممكن است به دلائلى باشد كه در آيه قبل به آن اشاره شد.

***

در چهارمين آيه سخن از درها نيست، بلكه تنها سخن از طبقه پائين جهنم است كه نشان مى‌دهد جهنم داراى طبقات مختلفى است، مى‌فرمايد: «منافقان در طبقه پائين دوزخ قرار دارند، و هرگز ياورى براى آنها نخواهى يافت» (انَّ المُنافِقِين في الدَرْكِ الأسْفَلِ مِن النار وَلَنْ تجِد لَهُمْ نصيراً).

در لسان عرب به پله‌هايى كه به طرف بالا مى‌رود «درجه» و به پله‌هايى كه سمت پايين مى‌رود (مانند پله‌هاى سرداب) «دركه» مى‌گويند.

اين واژه از ماده‌ «درك» (بر وزن مرگ) به معناى رسيدن به چيزى است، لذا به طناب‌هايى كه به يكديگر متصل مى‌كنند تا به قعر چاه يا دريا برسد، «دَرَك» (بر وزن فلك) مى‌گويند.

عميق‌ترين نقطه دريا يا مكان‌هاى ديگر، «دَرك» (بر وزن مرگ) ناميده مى‌شود، نبابراين توصيف‌ «الدرك» در آيه شريفه به‌ «الأسفل» از قبيل تأكيد و قيد توضيحى است.

به هر حال اين آيه تنها آيه‌اى است كه اشاره به‌ طبقات جهنم‌ دارد، و مى‌توان آيات سابق را كه از درهاى جهنم سخن مى‌گفت با آن تطبيق كرد، و نتيجه آن همان چيزى است كه از روايات سابق استفاده شد، كه درهاى جهنّم در عرض هم نيست بلكه در طول هم است، بعضى بالاى ديگرى قرار دارد.

فخر رازى در تفسير خود، بعد از آنكه «درك» را به معناى دورترين نقطه قعر چيزى تفسير مى‌كند،