«جِمالة» جمع‌ «جَمَلْ» به معناى «شتر» است، مانند حجر و حجاره، و «صُفْر» بر وزن «قُفل» جمع «اصفر» به معنى شي‌ءِ زرد رنگ است، و گاه به رنگ‌هاى تيره مايل به سياه نيز اطلاق شده، ولى در اينجا مناسب معناى اوّل است.

***

در پنجمين و آخرين آيات، تعبير ديگرى ديده مى‌شود كه حكايت از شدّت عذاب‌هاى دزوخى مى‌كند، مى‌فرمايد: «بدبختترين مردم از آن (تذكّرات بيدار كننده الهى) دورى مى‌كنند- همان كسى كه در آن آتش بزرگ وارد مى‌شود- سپس در آن مى‌ميرد و نه زنده مى‌شود» (ويَتَجَنَّبُها الأشْقى- الذَّي يَصْلَى النَّارَ الكُبْرى- ثُمَّ لا يَمُوتُ فيها وَ لا يَحْيى).

اين ترسيمى است از شدّت عذاب دوزخ، كه دوزخيان هميشه در حالتى بين موت و حيات گرفتارند، نه مى‌ميرند كه چيزى درك نكنند، و آسوده شوند، و نه آن حالت را مى‌توان زندگى نام نهاد همان‌گونه كه در عذاب‌هاى شديد دنياست كه انسان حالتى بين مرگ و حيات و به اين ترتيب دائماً ميان مرگ و زندگى دست و پا مى‌زنند.

تعبير به‌ «النارِ الكُبْرى» (آتش بزرگ) در برابر آتش كوچك است كه اشاره به عذاب‌هاى اين دنيا مى‌باشد.

در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم: (انَّ نارَكُمْ هذهِ جُزْءٌ مِنْ سَبْعِينَ جَزأً مِنْ نارِ جَهَنَّمَ، وَ قَدْ اطْفِئَتْ سَبْعينَ مَرَّةً بِالماءِ ثُمَّ التَهَبَتْ! وَ لَوْلا ذلِكَ ما اسْتَطاعَ آدَمِيُّ انْ يُطِيقَها)!: [١] «اين آتش شما جزيى از هفتاد جزء از آتش دوزخ است كه هفتاد مرتبه با آب خاموش شده باز شعله ورگرديده، و اگر چنين نبود هيچ انسانى قدرت تحمل آن را نداشت يعنى نمى‌توانست در كنار آن قرار گيرد».

همين معنا از علي عليه السلام از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم نيز نقل شده است.

بعضى از مفسّران احتمال داده‌اند كه‌ «نار كُبرى» اشاره به قسمتى از دوزخ است كه عذابش شديدتر است (يعنى پايين‌ترين طبقات دوزخ). [٢]

[١]. تفسير امام حسن عسكرى عليه السلام طبق نقل بحارالأنوار، جلد ٨، صفحه ٢٨٨، حديث ٢١.

[٢]. الميزان، جلد ٢٠ ذيل آيه مورد بحث.