پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤١٥ - اين شناسايى براى چيست؟
شبيه همين معنا در سوره حديد آمده است كه در قيامت در حالى كه منافقان به مؤمنان مىگويند: به ما مهلت دهيد (با به ما نگاه كنيد) تا از نور شما بهره گيريم، آنها در جواب مىگويند به عقب بر گرديد (به عالم دنيا) و كسب نور كنيد، «در اين هنگام ديوارى در ميان آنها زده مىشود كه درى دارد، درونش رحمت است و برونش عذاب، منافقان صدا مىزنند مگر ما با شما نبوديم؟ مؤمنان مىگويند: ولى شما خود را به هلاكت افكنديد» فَضُرِبَ بَيْنَهُمْ بِسُورٍ لَهُ بابٌ باطِنُهُ فيهِ الرَّحْمَةُ وَ ظاهِرهُ مِنْ قَبْلِهِ العَذابُ- يُنادُونَهُمْ الَمْ نَكُنْ مَعَكُمْ قالُوا بَلَى وَلَكِنَّهُمْ فَتَنْتُمْ انْفُسَكُمْ (حديد ١٣- ١٤).
آيا اين ديوار بلند (و به تعبير قرآن «سور») همان «اعراف» است يا چيز ديگر؟ پاسخ اين سؤال را بعداً خواهيم يافت.
به هر حال سپس مىافزايد «و بر اعراف مردانى قرار دارند كه هريك از بهشتيان و دوزخيان را (از جايگاه خود مىبينند و آنها را) از چهرههايشان مىشناسند» (وَعَلَى الأعْرافِ رِجالٌ يَعْرِفُونَ كُلًا بِسيماهُمْ).
با توجه به اينكه «اعراف» در لغت به معناى محلّ مرتفع است معلوم مىشود كه اين رجال، مردان با شخصيتى هستند كه از آن مقام بالا به هر دو گروه اشراف دارند، و هر دو را مىبينند و از چهرهها و سيمايشان آنها را مىشناسند.
اين شناسايى براى چيست؟
از مجموع قرائنى كه در آيات مورد بحث وجود دارد، و در خلال مباحث آينده شرح بيشترى براى آن خواهد آمد، و همچنين روايات فراوانى كه در زمينه اعراف در منابع اسلامى آمده استفاده مىشود كه در اعراف، دو گروه وجود دارند: گروهى از مردان الهى و شخصيتهاى بزرگ و مقرّب درگاه خداوند، و گروهى از مستضعفان و كسانى كه اعمال صالح و ناصالح را به هم آميختهاند، بعضى حسناتشان بر سيّئات آنها پيشى گرفته، و بعضى سيائتشان بر حسنات آنها، و در حقيقت در ميان بهشت و دوزخ سرگردانند.
اينجاست كه آن رجال الهى تمام اين گروه را از سيمايشان مىشناسند، به آنهايى كه شايستگى شفاعت و مغفرت دارند، و از گوهر ولايت اولياء اللَّه بهرهمندند، مىگويند: به بهشت برويد، بقيه را راهى دوزخ مىسازند.