كفران نعمت‌هاى خدا نيز از گناهان بزرگى است كه وعده دوزخ درباره آن داده شده، مى‌فرمايد: الَمْ تَرَ الَى الذَّينَ بَدَّلُوا نِعْمَةَ اللَّه كُفْراً وَ احَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ البَوارِ- جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ القَرارِ: آيا نديدى كسانى را كه نعمت خدا را تدبيل به كفران كردند، و قوم خود را به دار البوار كشاندند- (دار البوار همان) دوزخ است، كه آنها به آتشش مى‌سوزند و بد قرارگاهى است» (ابراهيم ٢٨- ٢٩).

در اينكه منظور از نعمت خدا در اين آيه چيست؟ جمعى از مفسّران بزرگ به پيروى از بعضى از روايات كه در منابع اسلامى وارد شده اين نعمت را به وجود پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم تفسير كرده‌اند در روايتى از امام صادق عليه السلام نيز مى‌خوانيم: نَحْنُ وَ اللَّه نِعْمْةُ اللَّه التَّي انْعَمَ بِها عَلى عِبادِهِ وَ بِنا يَفُوزُ مَنْ فازَ: «به خدا سوگند ما نعمت الهى هستيم كه خدا به بندگانش داده و به وسيله ما رستگاران رستگار مى‌شوند». [٢]

تعبير به‌ «نحن» (ما) اشاره به تمام خاندان پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم است و اگر اشاره به معصومين عليهم السلام باشد به طريق اولى شخص پيغمبر صلى الله عليه و آله و سلم را نيز شامل مى‌شود و با توجه به روايات ثقلين، اهميت اين نعمت روشن‌تر مى‌گردد به هر حال وجود پيامبر الهى صلى الله عليه و آله و سلم و امامان معصوم اهلبيت عليهم السلام گرچه از بزرگترين نعمت‌هاى الهى هستند، ولى مفهوم آيه را محدود نمى‌توان كرد، و ظاهر اين است كه همه نعمت‌هاى بزرگ الهى را شامل مى‌شود.

مفسّران در مورد كفران كنندگان، اين نعمت بزرگ گاهى بنى‌اميه، يا بنى‌اميه و بنى‌مغيره يا عموم كفار عصر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم را ذكر كرده‌اند، ولى آن هم از قبيل ذكر مصداق روشن است نه اينكه جنبه انحصارى داشته باشد.

به هر صورت در برابر نعمت‌هاى بزرگ خدا بايد شكر گزار بود، و از آنها به نحو احسن بهره‌گيرى كرد، و اگر اين شكر مبدل به كفران شود مجازات آن دوزخ است. [٣]

***

٢٠- كم فروشى‌

[١]. فقه الرضا عليه السلام طبق نقل مستدرك الوسائل، جلد ١٣، صفحه ٣٣١، حديث ٧ (چاپ جديد).

[٢]. تفسير علي بن ابراهيم، جلد اوّل، صفحه ٣٧١.

[٣]. در تفسير الميزان آمده: كه در اين آيه تقديرى است و آن چنين است: بدّلوا شكر نعمة اللَّه كفراً.