كارهاى مشابه آن به سود جامعه و از فعاليت‌هاى سالم اقتصادى است، ولى رباخورى جز به زيان جامعه نيست كه اين شرح مبسوطى دارد و در جاى خود از آن سخن گفته‌ايم.

٦- ظالمان و ستمكاران:

گروه ديگرى كه قرآن مجيد آنها را از مستحقّان عذاب جاويدان شمرده، ظالمان و ستمكارانند چنانكه در آيه ٤٥ سوره شورى مى‌خوانيم: (وَ قالَ الذَّينَ آمَنُوا انَّ الخاسِرينَ الذَّينَ خَسِرُوا انْفُسَهُمْ وَ اهْلِيهِمْ يَوْمَ القِيامَةِ الا انَّ الظَّالمِينَ في عَذابٍ مُقيمٍ): كسانى كه ايمان آورده بودند گفتند: زيانكاران واقعى آنها هستند كه خود و خانواده خويش را روز قيامت، از دست داده‌اند آگاه باشيد كه ظالمان در عذاب دائمند»!

اين تعبير نشان مى‌دهد كه سرانجام ظلم و ستم، خلود در آتش دوزخ است.

در آيات قبل از آن نيز مكرّر، روى عذاب اليم ظالمان (شورى- ٤٢) و پشيمانى دردناك آنها در آتش دوزخ (شورى- ٤٤) تكيه شده است.

آيا منظور از ظلم و ستم در اينجا ظلم و ستم بر بندگان خدا و مستضعفان است، يا ظلم بر خويشتن و گرايش به شرك، چرا كه شرك طبق آيه ١٣ سوره لقمان‌ «ظُلْمٌ عَظيمٌ» است، و در آيه ٢٥٤ سوره بقره نيز آمده: وَ الكافِرُونَ هُمُ الظَّالِمُونَ: «كافران همان ظالمانند».

جمعى از مفسّران معناى دوّم را ترجيح داده‌اند و شايد جمله‌ قالَ الذَّينَ آمَنُوا نيز گواه بر اين معنا باشد كه مؤمنان مظلوم كه از دست كفّار ظالم ستم‌هاى فراوان ديده‌اند چنين سخنى را در قيامت مى‌گويند.

در آيه ١٧ سوره حشر نيز بعد از اشاره به خلود شيطان اتباعش در دوزخ مى‌فرمايد: وَ ذلِكَ جَزاءُ الظَّالِمينَ: «اين است كيفر ستمكاران».

اما با توجه به اينكه سخن از شيطان و پيروان كفار اوست و در آيه قبل از آن اين معنا به روشنى آمده است‌ (كمثل الشيطان اذ قال للأنسان اكفر فلما كفر قال اني بري‌ء منك): «كار آنها همچون شيطان است كه به انسان گفت كافر شو (تا مشكلاتت را حل كند) اما هنگامى كه كافر شد گفت از تو بيزام» مى‌توان گفت كه منظور از ظلم در اين آيه نيز مصداق اتم آن يعنى كفر است.

٧- سبك اعمالان: