البتّه اينها درباره «نفخه مرگ» است، و مسلّماً «نفخه حيات» چيزى ديگرى است، فريادى است بيدادگر، حيات‌انگيز نشاط آور، حركت آفرين، كه اطلاعات ما درباره آن مانند ساير امور مربوط به قيامت بسيار اندك است.

***

٣- پاسخ به چند سؤال درباره «نفخ صور»

١- آيا نفخ صور فقط دو مرتبه است؟- از آيات قرآن، وجود دو نفخه (نفخه مرگ و نفخه حيات) به خوبى روشن است، و در آيات گذشته به وضوح ديده شد.

ولى از بعضى از روايات استفاده مى‌شود كه «نفخ صور» سه بار انجام مى‌گيرد، و حتى به آيات قرآن در اين روايات استدلال شده است.

در لآلى الاخبار از مرحوم ديلمى در ارشاد القلوب در حديثى چنين نقل شده كه اسرافيل سه نفخه دارد، «نفخه فزع» و «نفخه موت» و «نفخه بعث» .... در پايان جهان اسرافيل به زمين مى‌آيد و نفخه اوّلى را در صور مى‌دهد كه همان نفخه وحشت و فزع است، همان‌گونه كه خداوند فرموده‌ وَ نُفِخَ فى الصُّوْرِ ففَزِعَ مَنْ فى السَّمواتِ وَ مَنْ فى الْأرْضِ الّا مَنْ شاءَ اللَّهُ‌، در اين هنگام زلزله عظيمى در سراسر زمين واقع مى‌شود و مردم حيران و سرگردان مانند افراد مست به هر سو مى‌روند، و بعد از آن «نفخه صعق» (نفخه مرگ) است همان‌گونه كه قرآن مى‌فرمايد: وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فى الصُّورِ فَصَعِقَ مَنْ فى السَّمواتِ وَ مَنْ فى الْأرْضِ الّا مَنْ شاءَ اللَّهُ‌ (و سپس «نفخه حيات» است همان‌گونه كه خداوند فرموده: ثُمَّ نُفِخَ فيهِ اخْرى‌ فَاذا هُمْ قِيامٌ يَنْظُرُوْنَ‌. [٢]

بعضى نيز نفخه چهارمى بر آن افزوده‌اند و آن نفخه جمع و حضور است كه ظاهراً از آيات ٥٣ سوره يس استفاده شده است: انْ كانَتْ الّا صَيْحَةً واحِدَةً فَاذا هُمْ جَميْعٌ لَدَيْنا مُحْضَرُوْنَ‌

ولى در حقيقت همان دو نفخه گسترش يافته و تبديل به چهار نفخه شده است، چرا كه مسأله وحشت عمومى فزع، مقدمه‌اى است براى مرگ جهانيان كه به دنبال نفخه اوّلى يا صيحه نخستين رخ مى‌دهد،

[١]. نهج‌البلاغه، خطبه ١٩٥.

[٢]. لئالى الاخبار جلد ٥، صفحه ١٥٤ (با تلخيص)- شرح آيات سه گانه فوق در بحث‌هاى قبل گذشت.