پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٧ - ٢- تجسّم اعمال در منطق عقل

اخبارى كه درباره غيبت وارد شده و تجسّم آن را به صورت پاره گوشت گنديده‌اى كه غيبت آن را تناول مى‌كند بيان مى‌داد شاهد ديگرى بر اين مدّعاست.

از مجموع روايات و آيات گذشته به خوبى مى‌توان نتيجه گرفت كه اعمال آدمى در صورت‌هاى مناسبى در عالم برزخ و قيامت، مجسّم مى‌گردد، حتّى تعبير الذَّينَ يَأكُلُونَ امْوالَ الْيَتامى ظُلْماً انَّما يَأكُلُونَ في بُطُونِهِمْ ناراً:

«كسانى كه اموال يتيمان را از روى ظلم و ستم مى‌خوردند، فقط در شكم خود آتش داخل مى‌كنند» (نساء- ١٠) نشان مى‌دهد كه باطن عمل در عالم دنيا نيز از نوعى تجسّم برخوردار است به طورى كه مال يتيم در باطن به شكل آتش سوزان است، هر چند كسانى كه چشم واقع بين ندارند آن را نمى‌بينند.

دليلى ندارد كه همه اين آيات و روايات را بر معناى مجازى و كنايى حمل كنيم، و همه را تأويل و توجيه نماييم، با اينكه عمل به ظواهر آنها بى مانع است و مشكلى ايجاد نمى‌كند، چنانكه شرح آن خواهد آمد.

٢- تجسّم اعمال در منطق عقل‌

عمده اشكالى كه در مسأله تجسّم اعمال براى گروهى پيدا شده همان است كه از بعضى از كلمات مرحوم طبرسى در مجمع‌البيان استفاده مى‌شود، و آن اين است كه عمل از جنس «عرض» است نه «جوهر» (خواص ماده است و نه خود ماده) و ديگر اينكه عمل بعد از وجودش محو و نابود مى‌شود، و لذا آثارى از سخنان و گفته‌ها و اعمال گذشته ما ديده نمى‌شود، مگر اعمالى كه تغييرى در بعضى از مواد موجود گذارده، مثلًا سنگ و چوب و آجرى را به شكل خانه‌اى در آورده كه آن هم تجسّم عمل نيست، بلكه دگرگونى‌هاى ناشى از عمل است (دقت كنيد).

ولى با توجه به دو نكته پاسخ اين دو ايراد روشن مى‌شود، و هم چگونگى تجسّم اعمال.

نخست اينكه امروز ثابت شده هيچ چيز در جهان از ميان نمى‌رود حتّى اعمال ما كه به صورت انرژى‌هاى مختلفى ظاهر مى‌گردد، اگر ما سخن مى‌گوييم صداى ما به صورت امواج خاص صوتى در فضاى اطراف پخش مى‌شود، و به مولكول‌هاى موّاج هوا و ديوارهاى اطراف و بدن ما اصابت كرده و