اعمال بد به صورت موجوداتى زشت و زننده موذى و ناراحت كننده، و اعمال خوب به صورت موجوداتى زيبا و جالب و دلپذير و روح بخش در آن صحنه ظاهر مى‌گردند، و همراه صاحبانش خواهند بود.

***

توضيحات‌

١- تجسم اعمال در روايات اسلامى:

در روايات اسلامى اعم از احاديثى كه از طرف شيعه يا اهل سنت رسيده است مسأله «تجسم» بازتاب گسترده‌اى دارد، به گونه‌اى كه مرحوم شيخ بهائى در يكى از سخنانش مى‌گويد: تَجَسُّمْ الأعْمالِ فى النَّشْأَةِ الاخْرَوِيَّةِ قَدْ وَرَدَ فى احادِيثَ مُتَكَثِّرَةٍ مِنْ طُرُقِ الْمُخالِفِ وَ الْمُؤالِفِ‌

«تجسّم اعمال در جهان ديگر در احاديث زيادى از طرق موافقين و مخالفين نقل شده است» [١] و ما در اينجا از ميان آنها به احاديثى زير قناعت مى‌كنيم:

١- در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم مى‌خوانيم «قيس بن عاصم» (صحابى مشهور) مى‌گويد با جماعتى از «بنى تميم» خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم رسيدم ... عرض كردم اى پيامبر خدا ما را موعظه كن، موعظه‌اى كه از آن بهره‌مند شويم، زيرا ما جمعيتى هستيم كه از بيابان‌ها عبور مى‌كنيم (و دور از شهر زندگى داريم) پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: انَّ قَيْسُ! انَّ مَعَ الْعِزّ ذُلَّا وَ انَّ مَعَ الْحَيَاةِ مَوْتاً وَ انَّ مَعَ الدُّنْيا آخِرَةً، فَانَّ لِكُلِّ شَى‌ءٍ حَسيباً و انَّ لِكُلِّ اجَلٍ كِتاباً، وَ انَّهُ لا بُدَّلَكَ يا قَيْسُ مِنْ قَرينٍ يُدْفَنُ مَعَكَ وَ هُوَ حَىٌ، وَ تُدْفَنُ مَعَهُ وَ انْتَ مَيِّتٌ، فَانْ كانَ كَريماً اكْرَمَكَ، وَ انْ كانَ لَئيماً اسْلَمَكَ، ثُمَّ لا يُحْشَرُ الَّا مَعَكَ، وَ لا تُحْشَرُ الَّا مَعَهُ، وَ لا تُسْئَلُ الَّا عَنْهُ، فَلا تَجْعَلْهُ الَّا صالِحاً، فَانَّهُ انْ صَلُحَ آنَسْتَ بِهِ وَ انْ فَسَدَ لا تَسْتَوْحِشْ الَّا مِنْهُ، وَ هُوَ فِعْلُكَ‌!:

«اى قيس با عزت، ذلت است، و با حيات مرگ، و با دنيا آخرت، و هر چيزى حسابگرى دارد، و هر اجلى كتابى، اى قيس! تو همنيشنى خواهى داشت كه با تو دفن مى‌شود در حالى كه او زنده است، و تو با

[١]. «بحارالأنوار»، جلد ٧، صفحه ٢٢٨.