پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٣ - جزاى شما همان اعمال شماست!

«جزا داده نمى‌شويد مگر به اعمالتان».

و در آيه ٩٠ نمل مى‌فرمايد: هَلْ تَجْزَوْنَ الَّا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌:

«آيا جزاى شما جز اعمال شما خواهد بود»؟! و در ٥٢ يونس مى‌خوانيم‌

هَلْ تُجْزَوْنَ الَّا بِما كُنْتُمْ تَكْسِبُونَ‌.

«آيا جزايى جز آنچه انجام مى‌داديد به شما داده مى‌شود»؟!.

و تعبيرات ديگرى از همين قبيل با مختصرى تفاوت بنابراين ظاهر اين آيات اين است كه جزاى انسان همان اعمال اوست، آرى اعمال اوست كه به سوى او باز مى‌گردد، و او را آزار مى‌دهد، يا غرق فرح و شادى و سرور مى‌كند، و اين دليل روشنى است بر مسأله تجسم اعمال و بازگشت اعمال انسان به سوى او و نيز تأكيد مجددى است بر مسأله عدالت خداوند، چرا كه آنچه انسان مى‌كشد از اعمال خود مى‌كشد!.

در اينجا باز مى‌بينيم بعضى كلمه «باء» را در تقدير گرفته‌اند (باء سببيت) و گفته‌اند در تقدير بِما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ‌ است يعنى جزا شما به سبب اعمالى است كه انجام مى‌داديد [١] در حالى كه تقدير خلاف ظاهر است، و بدو دليل جائز نيست، و در آيات فوق نيازى به تقدير نمى‌بينيم، چه مانعى دارد خود اعمال انسان در آن حاضر گردد و بخش عمده‌اى از جزاى او را تشكيل دهد؟.

مرحوم علامه طباطبايى در تفسير الميزان ذيل آيه ٧ سوره تحريم مى‌گويد:

اىْ انَّ الْعَذَابَ الَّذى تُعَذَّبُونَ بِه هُوَ عَمَلُكُمُ السَّى‌ء الَّذِى عَمِلْتُمُوهُ وَ قَدْ بَرَزَ لَكُمْ الْيَوْمَ حَقيقَتُهُ»:

«يعنى عذابى كه شما گرفتار آن مى‌شويد همان عمل سوء شماست كه انجام داديد و امروز حقيقت آن ظاهر و آشكار شده». [٢]

از مجموع آياتى كه در بالا تفسير آن را دانستيم به خوبى روشن مى‌شود كه اگر ظواهر اين آيات را دستكارى نكنيم، تأويل و توجيهى براى آن در نظر نگيريم، و تقدير جمله يا كلمه‌اى براى آن قائل نشويم، و به تعبير روشن‌تر ظواهر آيات را آنچنان‌كه هست صاف و درست تفسير كنيم از آنها استفاده مى‌شود در

[١]. بعضى نيز «على» در تقدير گرفته‌اند و گفته در تقدير عَلى ما كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ‌ است.

[٢]. تفسير الميزان، جلد ١٩، صفحه ٣٨٨.