آن همان جاودانگى و هميشگى و ابديت است، و اگر به طول عمر اطلاق مى‌شود از باب تشبيه است، دوّم اينكه معناى اصلى آن طول عمر است و اگر به جاودانگى و ابديت گفته مى‌شود از باب بيان مصداق واضح و روشن مى‌باشد.

«مفسّران» نيز در اين زمينه تعبيرات متفاوتى دارند:

بعضى از مفسّران تصريح كرده‌اند كه «خلود» در اينجا به معناى دوام است و هرگز انتهايى ندارد. [١]

بعضى ديگر گفته‌اند كه معناى اصلى آن دوام، و معنى مجازى آن مدت طولانى است و هنگامى كه در قرآن به كار مى‌رود همان معناى اوّل يعنى دوام را دارد. [٢]

بعضى همين معنا را به تعبير ديگرى ذكر كرده‌اند و آن اينكه خلود در لغت به معناى مكث طويل است، همان‌گونه كه در مورد زندان‌هاى طويل المدّه گفته مى‌شود خُلِّدَ فُلانٌ في السِّجْنِ‌، ولى در لسان شرع به معناى دوام و ابديت است. [٣]

در المنار آمده است كه بعضى از مدّعيان استقلال فكرى در عصر ما با بهره‌گيرى از تأويلاتى كه در مورد خلود در پاره‌اى از كلمات پيشينيان آمده جرئت پيدا كرده بگويند: معناى خلود كافران در عذاب اين است كه مدّت طولانى در آن مى‌مانند، زيرا خداوند رحمان رحيم، كه رحمتش بر غضبش پيشى گرفته هرگز كسى از بندگان خود را عذاب بى‌نهايت نمى‌كند. [٤]

بعضى نيز مى‌گويند: گرچه كافران و گردنكشان طاغى و باغى كه گناه سراسر وجودشان را قرار گرفته هميشه در دوزخ مى‌مانند ولى دوزخ هميشه به يك حال باقى نمى‌ماند، زمانى فرا مى‌رسد كه آتش آن خاموش مى‌گردد و دوزخيان آرامش مى‌يابند!.

اين احتمال نيز داده شده كه با گذشت زمان طولانى و تحمل مجازات‌هاى فراوان سر انجام يك‌نوع سازش با محيط در دوزخيان به وجود مى‌آيد، كم كم به آتش خو مى‌كنند و در اين حال احساس ناراحتى ندارد!.

البته اينگونه احتمالات از سوى علماى اسلام و مفسّران قرآن مردود شناخته شده، چرا كه بر خلاف صريح آيات قرآن است، زيرا همان گونه كه در آيات مورد بحث مى‌خوانيم تنها تعبير به خلود نشده است‌

[١]. طبرسى در مجمع‌البيان.

[٢]. تفسير قرطبى، جلد اوّل، صفحه ٢٠٧.

[٣]. تفسير مراغى، جلد ١، صفحه ٦٩.

[٤]. المنار، جلد ١، صفحه ٣٦٤.