شفاعت در آخرين موقف از مواقف روز قيامت انجام مى‌گيرد، در اينجاست كه شفاعت كننده تقاضاى مغفرت شفاعت شونده را مى‌كند تا بدين وسيله وارد دوزخ نشود، و يا به كمك شفاعت او بعضى از كسانى را كه در دوزخند خارج شوند.

وى در بعضى ديگر از كلماتش اشاره به عالم برزخ كرده، و رواياتى را كه بر حضور پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم و ائمه (عليهم‌السلام) به هنگام مرگ و سؤال قبر و كمك به مؤمنان دلالت دارد مورد توجه قرار داده، مى‌افزايد: اينها از قبيل شفاعت نيست، بلكه از قبيل تصرّف و حكومت الهيّه‌اى است كه خدا به آنها بخشيده. [١]

عجب اينكه ايشان هنگامى كه سخن از حقيقت شفاعت مى‌گويند، آن را چنان توسعه داده كه هرگونه تأثير اسباب را در عالم تكوين و تشريع مشمول شفاعت مى‌شمرد، ولى در اينجا كمك و اعانت اولياء اللَّه را به گروهى از مؤمنان براى نجات آنها از مشكلات برزخ و قبر، مصداق شفاعت نمى‌دانند.

به هر حال آنچه از مجموعه آيات و روايات به دست مى‌آيد اين است كه «شفاعت» به معناى وسيع كلمه- در هر سه عالم (دنيا، برزخ و آخرت) صورت مى‌پذيرد، هرچند محل اصلى شفاعت و آثار مهم آن در قيامت و براى نجات از عذاب دوزخ است.

در آيه ٦٤ نساء مى‌خوانيم: (وَلَوْ انَّهُمْ اذْ ظَلَمُوا انْفُسَهُمْ جاؤُكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّه وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ، لَوْجَدُوا اللَّه تَوَّاباً رَحيماً): «اگر آنها هنگامى كه به خود ستم مى‌كردند (و مرتكب گناه مى‌شدند) به نزد تو مى‌آمدند و از خدا طلب آمرزش مى‌كردند و پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم نيز براى آنها استغفار مى‌كرد خدا را توبه‌پذير و مهربان مى‌يافتند».

آيا تقاضاى مغفرت از سوى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم براى مؤمنان خطا كار چيزى جز شفاعت مى‌تواند باشد؟!.

همين معنا در داستان يعقوب و فرزندانش نيز در قرآن آمده است كه آنها از پدر خواستند در پيشگاه خدا براى آنان استغفار كند او هم پذيرفت (يوسف- ٩٧).

و نيز بسيار شده است كه در همين جهان افراد يا اقوامى به خاطر شفاعت پيامبران و اولياء اللَّه از عذاب دنيا نجات يافته‌اند و اين چيزى جز شفاعت نيست.

در جهان برزخ نيز روايات بسيارى داريم كه اعمال نيك آدمى همچون نماز و روزه و ولايت و امثال آن‌

[١]. تفسير الميزان، جلد ١، صفحه ٧٤، ذيل آيه ٤٨ سوره بقره.