«از تاريخ مالكيت او بر كتاب جمهرة اللغة- اوائل ماه رمضان ٩٨٣ ق- برمى‌آيد كه او در آن سال ٢٤ ساله بوده است. پس مهاجرتش به نجف بايد پس از بيست سالگى بوده باشد، زيرا وى مدت زيادى در نجف نمانده و بنا به نوشته اكثر منابع مدت توقف او در آنجا حدود دو سال بوده است.

كيفيت تحصيل وى و صاحب مدارك اين‌گونه بود كه درخواست كردند هر آنچه را كه در اجتهاد و استنباط احكام دخالت دارد بدانها بياموزد.

مقدس اردبيلى قبول نمود و نخست مقدارى از منطق و اشكال ضروريه آن را بديشان بياموخت، سپس شرح عميدى بر تهذيب الاصول علامه حلّى را شروع كرد و مباحث زايد را متروك مى‌گذاشت. روزى آنان از استاد درخواست كردند كه از آنجا كه وسايل اقامت بسيار در نجف اشرف براى آنان فراهم نيست، لذا فقط مطالبى را كه در هنگام مطالعه نفهميده‌اند، خوانده و مورد بحث و مذاكره قرار داده و مواردى را كه خودشان در موقع مطالعه فهميده‌اند مسكوت گذاشته و فقط عبارت را بخوانند.

محقق اردبيلى اين پيشنهاد را پسنديده و مدتى به همين روش مشغول تحصيل بودند، لكن گروهى ايشان را استهزاء مى‌كردند. مقدس فرمود:

پس از اندكى ايشان به وطن خودشان برگشته و مصنفات آنان به دست شما مى‌رسد. در حالى كه شما هنوز اسير و سرگيجه مباحث بى‌نتيجه شرح مختصر عضدى بوده باشيد. اينك در اثر حسن نيت و پاكى بين آموزگار و دانش‌آموز به اندك فاصله به وطن خودشان مراجعت نموده و سيد محمّد مدارك را نوشته و شيخ حسن نيز منتقى و معالم را تصنيف نموده و نسخه آنها در حال حيات اردبيلى به نجف آمد.[٢]

[١]. همان، ص ١٣٩.

[٢]. همان، ص ١٤٢.