جامع الشتات في أجوبة السؤالات - القمّي، الميرزا أبو القاسم - الصفحة ١٢٤ - مطلب چهارم هر گاه كسى ملكى را وقف كند بر خود، باطل خواهد بود

مقدم ذكور نباشد، ذكور در طبقه مؤخر مقدم خواهد بود. و اگر اولاد يكى از متوليان مذكوران منقرض شوند، به اولاد ذكور ديگرى مفوض خواهد بود. و هر گاه اولاد ذكور هر دو- العياذ باللّٰه- منقرض شوند، مفوض خواهد بود به شخص شهداوى [١] كه اقرب به ايشان است» .. إلى آخر وقفنامچه.

و بعد كه واقف فوت شده از واقف ولد ولدى مانده بود ميرزا صادق نام و به صفات مذكوره كه توليت مزبور مشروط به آنها بود، موصوف بوده. و همان ملك مزبور در توليت او بوده ما دام حياته. و الحال فوت شده و از او دو پسر صغير باقى مانده. و از ميرزا رحيم (برادر امى واقف) مزبور دو نفر كبير مذكر بلا واسطه باقى مانده. و از ميرزا محمد على (برادر امى ديگرش) دو نفر كبير مذكر به واسطه. آيا متولى مزرعه مذكوره، صغير ميرزا صادق است؟ يا كبير ميرزا رحيم منفردا يا [با] كبير نوادۀ ميرزا محمد على مناصفتا؟.

جواب:

در صورت مزبوره، صغير ميرزا صادق متولى نيست جزما. و نظر به ظاهر صورت وقفنامچه، منحصر مىشود توليت به كبير ميرزا رحيم. چون ظاهر حال واقف اين است كه مراعات طبقات كرده. و نواده در طبقه دوم است. و توضيح و تفصيل آن، اين است كه عبارت «نسلا بعد نسل، و عقبا بعد عقب» دلالت بر ترتيب ندارد على الاظهر. و حقير هم ترتيب [را] از او نفهميدم، بلكه از آنجا كه گفته است كه «توليت را مفوض ساخت به نفس خود ما دام حيا و بعد فوته به اكبر اولاد ذكور خودش اگر محجور عليه نباشد و الا به هر احدى از اولاد خودش كه مذكر و به صفت عقل و رشد موصوف باشد و هم چنين اولاد ذكور او و اولاد اولاد ذكور او نسلا بعد نسل و عقبا بعد عقب».

زيرا كه لفظ «هم چنين اولاد ذكور او و اولاد اولاد ذكور او» معنيش اين است: «و هم چنين كه توليت مفوض بود به نفس خودش ما دام حيا و بعد فوت خود به اكبر اولاد ذكور خودش كه موصوف باشد به آن صفات .. تا به آخر- هم چنين توليت مفوض خواهد بود به اولاد ذكور موصوف به آن صفات ما دام حيا و بعد فوته به اكبر

[١]: كذا.