تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٤١ - شرح آيات

برمى‌خيزند بى آن كه ميان مالك و مملوك و زن و مرد و اول و آخر تفاوتى موجود باشد، و در اين جا نيز قرآن بار ديگر بعد از «إنّ» بر بعث تأكيد مى‌كند، و بر اين كه مردم

لَمَجْمُوعُونَ إِلى‌ مِيقاتِ يَوْمٍ مَعْلُومٍ‌ «گرد مى‌آيند براى وعده‌گاه روزى دانسته.» در نزد خدا، و بودن آن همچون جزئى از علم بدان جهت كه وقوع پيدا خواهد كرد، و پندار و گمان و دروغ نيست، و با نظر داشتن به آيات قرآنى علم ساعت اختصاص به پروردگار ما سبحانه و تعالى دارد، و شايد وقتى براى آن معين نكرده باشد، چنان كه از اين گفته او مفهوم مى‌شود إِنَّ السَّاعَةَ آتِيَةٌ أَكادُ أُخْفِيها «ساعت خواهد آمد و من مى‌خواهم كه آن را پنهان نگاه دارم»، [٨٧] يعنى وقوع آن معلوم است ولى وقت آن دانسته نيست. و در آن روز همگان براى حساب در برابر خدا مى‌ايستند بى‌آن كه ميان احدى با ديگرى فرقى باشد، و لا يَجْزِي والِدٌ عَنْ وَلَدِهِ وَ لا مَوْلُودٌ هُوَ جازٍ عَنْ والِدِهِ شَيْئاً «و نه پدر مى‌تواند كارى براى فرزند انجام دهد نه فرزند براى پدر»، [٨٨] پس چرا به جاى تكيه كردن بر حق بايد بر پدران تكيه كنيم؟! و شايد ميقات در اين جا به معنى اسم مكان باشد، در صورتى كه يوم به زمان اشاره دارد، چنان كه براى حج نيز مواقيت گفته مى‌شود، و بسا هست كه آيه گسترش معنى ديگرى نيز داشته باشد: مردمان با هم مخلوط باقى مى‌مانند تا اين كه/ ٤٢٢ قيامت برسد كه در آن هنگام، بنا بر تعبير وارد شده در اين سوره، به سه گروه تقسيم شوند و پيوستگيها و خويشاونديها از ميان برود، و چنان كه پروردگار ما سبحانه و تعالى گفته است‌ وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يَوْمَئِذٍ يَتَفَرَّقُونَ‌ «در روز بر پا شدن ساعت از يكديگر پراكنده شوند». [٨٩] كلمه «إلى» در اين آيه انديشه رانده شدن را به خاطر مى‌آورد، و چنان‌