تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٧٨ - شرح آيات
تعلق داد كه در اين گفته خداى تعالى وَ لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ آمده و در آنها از كسى پذيرايى مىكند كه فضل و درجه او در نزد خدا كمتر است، و لذا آنها به عنوان مهمانسرايى براى پذيرايى از برادران مؤمنش به كار مىرود كه در بهشت به ديدار يكديگر مىروند، يا دو باغ اولى به خود او اختصاص دارد و در آنها، يا در يكى از آنها از امثال خود پذيرايى مىكند، يا دو تاى آخرى منزلگاه كسانى است كه در ترس از خدا درجه كمترى دارند.
/ ٣٦١ ممكن است دو بهشت با درجه كمتر در دنيا براى كسى فراهم آمده باشد كه از مقام پروردگار خويش ترس دارد و پيش از بهشت جاودانى به آن برسد، و در اين باره روايتى از امام صادق عليه السّلام رسيده است كه گفت: «دو سبزينه در دنيا است كه مؤمنان از آنها مىخورند تا از حساب فارغ شوند». [١٣٩] [٦٣] آنچه تعيين كننده درجه بنده را از بالاترين درجه بهشت تا پايينترين درك در آتش تعيين مىكند، ايستارى است كه نسبت به آلاء پروردگارش برمىگزيند، و به اندازه تكذيب و تصديقش به آنها بستگى دارد، و اندازه بهرهمندى و حسن تصرفش در آنها.
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ تكذيب كردن آنها چگونه است، چه گاه ممكن است كه تكذيب به انكار خدا و كفر بيانجامد، و گاه بهرهمند نشدن از نعمت به صورت شايسته، كه اين نيز نوعى ديگر از تكذيب نعمت است كه انسان به عمد آن را انجام نمىدهد، ولى بازتابى بر آينده او در آخرت دارد، و بسا مىشود كه شخص شكر نعمتى را مىگزارد و شكر نعمت ديگر را انجام نمىدهد و، مثلا، به شكر نعمت علم مىپردازد ولى از شكر نعمت مال غافل مىماند يا در آن كوتاهى مىكند، يا اين كه به دستور آيهاى از قرآن عمل مىكند و دستور آيهاى ديگر را ناديده مىگيرد، يا اين كه با چشم خود به آنچه حرام است نگاه مىكند، ولى گوش خود را از شنيدن غيبت يا نظاير آن
[١٣٩] - تفسير نور الثقلين، ج ٥، ص ٢٠٠.