تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٥٩ - شرح آيات
باغ اولى وجود دارد در دومى نيز موجود است، يا اين كه مقصود آن است كه دو نوع از يك ميوه، يا اين كه مقصود آن است كه يكى ميوه معمولى و ديگرى ميوه تجملى تكامل يافته است، و به همان گونه كه بعضى از نعيم بهشت مكمل بعضى ديگر است، عذاب جهنم نيز چنين است و جهنم را حميم آن تكميل مىكند.
آن كس به اين نعيم دسترسى پيدا مىكند كه خداوند رحمن را شناخته باشد، و او را چنان كه شايسته است قدر گذارد، به آلاء او اعتراف كند، و از مقام او بترسد.
فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ اين آيهها تأكيد بر آن دارد كه سخن از بهشت و دوزخ حق است و تنها براى انگيختن حالت طمع و ترس در نزد بشر- كه بعضى چنان مىپندارند- ادا نشده است، و پروردگار ما از اين كه مخالف وعده خود عمل كند بىنياز است، يا اين كه سخن ناروايى بگويد، و اين كه قدرت او در جايگاه رحمت يا در جايگاه شكنجه و عقوبت مطلق است و هيچ چيز او را محدود نمىكند إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ «كار او چنان است كه چون چيزى را اراده كند، به آن مىگويد باش پس مىباشد و هستى پيدا مىكند»، [١٠١] ولى دشوارى كار انسان در آن است كه امور را نسبت به توانايى خود مقايسه مىكند و نيز فهم خود كه هر دو محدود است، و چون او نمىتواند مردگان را زنده كند، در بعث و قيامت شك مىكند، و چون خود از علم آينده و ديدن آنچه برايش ديدنى نيست محجوب و محروم است، در غيب شك مىكند و به آن كافر مىشود، و اين خود نوعى از شرك فكرى است، و خداوند متعال گفته است وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ وَ الْأَرْضُ جَمِيعاً قَبْضَتُهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ السَّماواتُ مَطْوِيَّاتٌ بِيَمِينِهِ سُبْحانَهُ وَ تَعالى عَمَّا يُشْرِكُونَ «و قدر و ارج خدا را، چنان كه بايد و شايد، نشناختند، و همگى زمين در روز قيامت در چنگ او است،/ ٣٤٧ و آسمانها پيچيدهاند به دستش، او منزه و برتر است از اين كه براى او شريك قائل
[١٠١] - يس/ ٨٢.