الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦١ - امورى كه باعث فرق بين اسم فاعل و صفت مشبهه مىباشند

استعمال گردد.

قوله: و هى لا تكون الّا للحاضر: ضمير « هى » به صفت مشبهه راجع است.

قوله: اى الماضى المتّصل بالزّمن الحاضر: ادباء مى‌گويند مقصود از زمان حاضر، زمان تكلّم است و اينكه مصنّف اين زمان را به آنچه در متن آورده تفسير كرده جهتش آنستكه:

سيرافى معتقد است كه صفت مشبهه صرفا براى دلالت بر زمان ماضى است و ابن مالك مى‌گويد براى زمان حال مى‌باشد حال مصنّف براى اينكه جمع بين ايندو قول كرده باشد اينطور گفته.

متن:

الثّالث‌

انّه لا يكون الّا مجاريا للمضارع فى حركاته و سكناته كضارب و يضرب و منطلق و ينطلق، و منه يقوم و قائم، لانّ الاصل يقوم، بسكون القاف و ضمّ الواو، ثمّ نقلوا، و امّا توافق اعيان الحركات فغير معتبر، بدليل ذاهب و يذهب و قاتل و يقتل و لهذا قال ابن الخشاب: هو وزن عروضى لا تصريفى. و هى تكون مجارية له كمنطلق اللّسان و مطمئن النّفس و طاهر العرض، و غير مجارية و هو الغالب نحو: ظريف و جميل، و قول جماعة « انّها لا تكون الّا غير مجارية» مردود باتّفاقهم على انّ منها قوله:

ترجمه:

امر سوّم‌

اسم فاعل در حركات و سكون بر فعل مضارعى كه از آن ساخته مى‌شود جارى مى‌گردد مانند: ضارب و يضرب و منطلق و ينطلق.

چه آنكه در « ضارب » و « يضرب » در مقابل ياء از « يضرب » ضاد از « ضارب » واقع شده و هردو متحرّك هستند و نيز در مقابل « ضاد » از « يضرب » الف از « ضارب » قرار گرفته و هردو ساكن مى‌باشند و در مقابل « راء » از