الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٦ - مقاله برخى ديگر از ادباء

مقاله برخى ديگر از ادباء

برخى ديگر گفته‌اند:

بشّر در دو آيه بقره و صفّ به امر محذوف معطوف هستند و تقدير آيه در سوره بقره چنين است:

فان لم تفعلوا و لن تفعلوا فاتّقوا النّار الّتى وقودها النّاس و الحجارة اعدّت للكافرين فانذر الكفّار يا محمّد (ص) فى نفسك و بشّر المؤمنين.

و تقدير آن در سوره صفّ اينطور مى‌باشد.

و فتح قريب فابشر يا محمّد (ص) فى نفسك و بشّر المؤمنين.

چنانچه زمخشرى در آيه شريفه: و اهجرنى مليّا، گفته است:

تقدير آن فاحذرنى و اهجرنى مى‌باشد زيرا تمام آيه چنين است:

قال أراغب انت عن آلهتى يا ابراهيم، لئن لم تنته لارجمنّك و اهجرنى مليّا.

يعنى گفت اى ابراهيم آيا تو از خدايان و پروردگاران من روگردان شده‌اى چنانچه از مخالفت خود دست برندارى تو را سنگسار كنم وگرنه سالها از من بدور باشى.

بنابراين كلمه « لارجمنّك » چون دلالت بر تهديد مى‌كند لذا بقرينه آن فاحذرنى مقدّر است.

سپس مصنّف مى‌گويد:

و امّا جواب از « هل عند رسم دارس من معوّل»:

بايد بگوئيم كلمه « هل » در آن نافيه بوده همانطورى كه در و هل يهلك الّا القوم الظّالمون‌ ( هلاك نمى‌شوند مگر طائفه ظلم‌كننده).

بنابراين عطف در اين بيت از قبيل عطف انشاء بر خبر نبوده بلكه از باب عطف خبر بر خبر مى‌باشد.

و امّا جواب از « هذه خولان»:

پس بايد بگوئيم معناى آن « تنبّه لخولان» بوده لهذا عطف فانكح فتاتهم بآن از قبيل عطف انشاء بر انشاء است نه انشاء بر خبر و مى‌توان گفت‌