الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٩١ - امور فارق بين حال و تمييز و مشتركات بين آندو

بوده يا مشتقّ باشد.

ابو عمرو بن علا مطلقا آنرا تمييز فرض نموده است.

و برخى ديگر گفته‌اند:

اگر اسم مزبور جامد باشد تمييز بوده و در صورت مشتقّ بودنش حال است.

بعضى ديگر از ادباء معتقدند:

اگر اسم ياد شده جامد باشد تمييز بوده و در صورت مشتقّ بودنش اگر مقصود از آن اين باشد كه مدح را بآن مقيّد نمائيم حال است مانند قول شاعر:

( اى خوشا ماليكه بدون اسراف صرف شده باشد).

شاهد در « مبذولا » است كه مشتقّ بوده و حال واقع شده.

و در غير اينصورت تمييز است مثل: حبّذا راكبا زيد (خوبست زيد از حيث راكب بودن).

شاهد در « راكبا » است كه چون مدح را بآن مقيّد ننموده‌ايم تمييز مى‌باشد.

شرح‌

قوله: و تنحتون الجبال بيوتا: آيه (٧٤) از سوره اعراف.

قوله: ادخال « من » عليه: ضمير در « عليه » به ضيف راجع است.

قوله: حال مطلقا: چه مشتقّ بوده و چه جامد باشد.

قوله: تمييز مطلقا: چه مشتقّ بوده و چه جامد باشد.

قوله: تقييد المدح به: ضمير در « به » به مشتقّ راجع است.

قوله: و الّا فتمييز: كلمه « و الّا» يعنى و اگر قصد تقييد مدح بمشتقّ نباشد.