الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٥٥ - كلام زمخشرى و گمان او

وى مقصودش از « انزال » انزال قرآن از لوح محفوظ به آسمان دنيا است چنانچه همين معنا مراد است از انزال در آيه شريفه‌ انّا انزلناه فى ليلة القدر ( ما قرآن را در شب قدر انزال نموديم) و نيز در فرموده حقتعالى‌ شهر رمضان الّذى انزل فيه القرآن‌ ( ماه مبارك رمضان ماهى است كه در آن قرآن كريم را انزال كرديم) همين معنا منظور و مقصود مى‌باشد.

و امّا اينكه قفّال گفته:

معناى‌ انّا انزلناه فى ليلة القدر، انزال قرآن درباره وجوب صوم بوده و معناى‌ شهر رمضان الّذى انزل فيه القرآن، انزال آن درباره شأن ماه رمضان است.

تكلّفى است كه هيچ داعى بر ارتكابش وجود ندارد.

و منظور از دوّم يعنى « تنزيل » ، تنزيل و فروفرستادن قرآن مجيد از آسمان دنيا بر حضرت رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌باشد كه بطور تدريج و در ضمن بيست و سه سال اين معنا انجام گرفت، بنابراين بين اطلاق انزال و تنزيل بر قرآن هيچ تنافى و تهافتى وجود ندارد.

شرح‌

قوله: لما نزّل القرآن منجّما: كلمه « منجّم » بصيغه اسم مفعول يعنى بطور تدريج و متفرّق.

قوله: و الكتابان جملة: مقصود از « كتابان » توراة و انجيل مى‌باشد.

قوله: لانّه اراد بالاوّل: ضمير در « لانّه » به زمخشرى عود مى‌كند.

قوله: انزاله من اللّوح المحفوظ: ضمير در « انزاله » به قرآن راجع است.

قوله: فى‌ انّا انزلناه فى ليلة القدر: آيه (١) از سوره قدر.

قوله: شهر رمضان الّذى انزل فيه القرآن: آيه (١٨٥) از سوره بقره.

قوله: او الّذى انزل فى شأنه: يعنى فى شأن رمضان.

قوله: فتكلّف: جواب است براى « امّا قول القفّال».