الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٤٣٩ - امورى كه در فعل علامت لازم بودن آنست

او على عرض كفرح و بطر و اشر و حزن و كسل.

او على نظافة كطهر و وضؤ.

او دنس كنجس و رجس و اجنب.

او على لون كاحمرّ و اخضرّ و أدم و احمارّ و اسوادّ.

او حلية كدعج و كحل و شنب و سمن و هزل.

ترجمه:

امر چهاردهم‌

امر چهاردهم آنستكه فعل متعدّى متضمّن معناى فعل لازم باشد كه در اينصورت لازم استعمال مى‌شود مانند فرموده حقتعالى: و لا تعد عيناك عنهم‌ ( و دور نشود دو چشمت از فقيران).

شاهد در « لا تعد» است چه آنكه اصل « عدى » متعدى است بمعناى تجاوز كردن ولى « تعد » متضمّن معناى « تنب » است و « نبو، ينبو» لازم و بمعناى دور شدن مى‌باشد لذا « تعد » نيز كه حاوى و متضمّن معناى آنست لازم استعمال گرديده.

و مانند: فليحذر الّذين يخالفون عن امره‌ ( بايد حذر كنند آنانكه از امر حقتعالى مخالفت مى‌كنند).

شاهد در « يخالفون » است كه متعدّى بوده ولى در اين آيه چون متضمّن معناى « يخرجون » است لازم استعمال گرديده.

و مانند: اذا عوابه (منتشر مى‌سازند آنرا).

شاهد در « اذا عوا» است كه در اصل متعدّى بوده ولى در آيه چون متضمّن معناى « تحدثوا » است لازم استعمال گرديده و با حرف جرّ متعدّى شده است.

و نيز مانند: و اصلح لى فى ذرّيّتى‌ ( خداوندا بركت قرار بده در ذرّيّه من).

شاهد در « اصلح » است كه در اصل متعدّى بوده ولى چون متضمّن‌