الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٩ - مناط افتراق عطف بيان و بدل

قوله: جعل اللّه الكعبة البيت الحرام: آيه (٩٧) از سوره مائده.

قوله: فعلى هذا: يعنى فعلى كلام الزّمخشرى.

قوله: لا يمتنع مثل ذلك: مشار اليه « ذلك » ما سبق فى النّعت مى‌باشد.

قوله: و نرثه ما يقول: ايه (٨٠) از سوره مريم.

قوله: و ما انسانيه الّا الشّيطان: آيه (٦٣) از سوره كهف.

قوله: توهّما منه: ضمير در « منه » به زمخشرى راجع است.

قوله: انّ ذلك: يعنى بدل بودن.

قوله: و قد مضى ردّه: يعنى ردّ زمخشرى.

قوله: فقال انّ الثانى: يعنى بدل آمدن ضمير از اسم ظاهر.

قوله: و انّ الصّواب فى الاوّل: يعنى در صورت بدل آمدن ضمير از ضمير.

متن:

الثّانى‌

انّ البيان لا يخالف متبوعه فى تعريفه و تنكيره، و امّا قول الزّمخشرى:

إن « مقام ابراهيم» عطف على « آيات بيّنات» فسهو، و كذا قال فى « انّما اعظكم بواحدة تقوموا»: انّ « أن تقوموا» عطف على « واحدة » و لا يختلف فى جواز ذلك فى البدل، نحو « الى صراط مستقم صراط اللّه» و نحو « بالنّاصية ناصية كاذبة».

ترجمه:

امر دوّم‌

امر دوّم از امور هشتگانه اينستكه عطف بيان در تعريف و تنكير با متبوعش مخالفت ندارد بخلاف بدل كه اينطور نيست.

سؤال‌

اين امر بعنوان مناط فرق بين عطف بيان و بدل پذيرفته نيست زيرا زمخشرى « انّ مقام ابراهيم» را عطف بيان براى « آيات بيّنات» قرار داده‌