الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٨٣ - رأى ادباء در صورت حذف ضمير مجرورى

وجه مردود بودن اين مقاله از دو جهت است:

الف: اگر « جميعا » تأكيد براى « ما » مى‌بود بايد « جميعه » گفته مى‌شد زيرا در الفاظ تأكيد لازم است ضميرى بعنوان رابط آورده شود تا آنها را به « مؤكّد » مرتبط سازند.

ب: اساسا تأكيد بواسطه لفظ « جميع » قليل بوده لاجرم نمى‌بايد قرآن را بر آن حمل كرد.

لذا رأى صواب و كلام صحيح از نظر ما اينستكه « جميعا » در آيه مذكور حال است از « ما » .

و نيز بايد بگوئيم قول فرّاء و زمخشرى نيز در ذيل « انّا كلّا فيها» ما جملگى در آتش مى‌باشيم، مردود است.

ايشان گفته‌اند:

بنابر قرائت كسانيكه « كلّا » را منصوب خوانده‌اند، اين لفظ تأكيد است براى اسم انّ يعنى « نا » وجه مردود بودن اينستكه « كلّ » بدون ضمير رابط مى‌باشد.

پس مصنّف گويد:

صواب از نظر ما اينستكه « كلّا » بدل مى‌باشد و در محلّش مقرّر است كه بدل آوردن اسم ظاهر از ضمير حاضر در صورتيكه بدل كلّ از كلّ بوده و مفيد احاطه و شمول باشد جايز است مانند:

قمتم ثلاثتكم (ايستاديد هر سه تاى شما).

كه در اينمثال « ثلاثتكم » بدل است از « تم » در « قمتم » .

و بايد توجّه داشت كه بدل كلّ از كلّ نياز بضمير ندارد تا به مبدل منه عود كند.

ناگفته نماند اگر « كلّ » بضمير متّصل نبود جايز است پهلوى عامل قرار گيرد مانند:

جائنى كلّ القوم (آمدند نزد من تمام گروه).