الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٣ - ملاك و مناط امتياز اسم از خبر

و ديگرى را خبر قرار دهيم فلذا مى‌گوئيم:

كان خير من زيد شرّا من عمرو (بهتر از زيد بدتر از عمرو مى‌باشد).

شاهد در « خير » و « شرّ » است كه نكره بوده و هردو بملاحظه داشتن مسوّغ براى اخبار مى‌توانند اسم كان قرار گيرند لذا در اسم قرار دادن براى « كان » مخيّر هستيم بين « خير » و « شرّ » .

و امّا مسوّغ آنها عمل كردنشان در « من زيد» و « من عمرو» مى‌باشد.

فلذا مى‌توان عكس مثال را آورد و گفت كان شرّ من عمرو خيرا من زيد.

و در صورت دوّم (يعنى صورتى كه يكى از آندو مسوّغ دارند) لازم است نكره‌اى كه واجد مسوّغ است اسم قرار داد و ديگرى را خبر مانند: كان خير من زيد امرئة (بهتر از زيد زنى است).

شاهد در « خير » است كه داراى مسوّغ بوده فلذا اسم كان قرار داده شده و در « امرئة » كه نكره فاقد مسوّغ است خبر آن فرض گرديده.

شرح‌

قوله: فان كان لكلّ منهما: ضمير در « منهما » به اسمين راجع است.

قوله: مسوّغ للاخبار عنهما: ضمير در « عنهما » به اسمين عود مى‌كند.

قوله: فيما تجعله منهما: يعنى من الاسمين.

قوله: جعلتها الاسم: ضمير در جعلتها» به احدهما عود مى‌كند.

متن:

الحالة الثّالثة

أن يكونا مختلفين، فتجعل المعرفة الاسم و النّكرة الخبر، نحو: « كان زيد قائما» و لا يعكس الّا فى الضّرورة كقوله: