الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٢٠ - جواب زمخشرى از آيه شريفه در سوره صف

و لا يقدح فى ذلك انّ المخاطب ب « تؤمنون » المؤمنون، و ب « بشّر » النبىّ صلّى اللّه عليه و آله، و لا ان يقال فى « تؤمنون » : انّه تفسير للتّجارة لا طلب، و ان « يغفر لكم» جواب الاستفهام تنزيلا لسبب السّبب منزلة السّبب كما مرّ فى بحث الجمل المفسّرة، لان تخالف الفاعلين لا يقدح، تقول « قوموا و اقعد يا زيد» و لان « تؤمنون » لا يتعيّن للتّفسير، سلّمنا، و لكن يحتمل انّه تفسير مع كونه أمرا، و ذلك بان يكون معنى الكلام السّابق اتجروا تجارة تنجيكم من عذاب أليم كما كان‌ «فهلأنتم منتهون» فى معنى انتهوا، او بأن يكون تفسيرا فى المعنى دون الصّناعة، لانّ الامر قد يساق لافادة المعنى الّذى يتحصّل من المفسّرة، يقول: « هل أدلك على سبب نجاتك؟ آمن باللّه»، كما تقول: « هو أن تؤمن باللّه»، و حينئذ فيمتنع العطف لعدم دخول التّبشير فى معنى التّفسير.

ترجمه:

جواب زمخشرى از آيه شريفه در سوره صفّ‌

زمخشرى در ذيل آيه واقع در سوره صفّ مى‌گويد:

بشّر المؤمنين‌ عطف است بر « تؤمنون » و در عين حال اين عطف از قبيل عطف انشاء بر خبر نيست زيرا « تؤمنون » بمعناى « آمنوا » مى‌باشد.

و اگر گفته شود مخاطب به « تؤمنون » مؤمنين بوده و به « بشّر » وجود مبارك نبىّ اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مى‌باشد پس چگونه بتوان ايندو را بهم عطف نمود با اينكه فاعل دو فعل با هم متّحد نمى‌باشند.

در جواب مى‌گوئيم:

اينمعنا هيچ قدح و اشكالى در عطف وارد نمى‌كند زيرا در باب عطف دو فعل بر هم لازم نيست كه فاعل آندو با هم متّحد باشد بلكه در صورت اختلافشان عطف جايز است.

و نيز اگر گفته شود:

« تؤمنون » تفسير است براى « تجارت » كه در آيه قبل ذكر شده نه آنكه‌