الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٤ - توجيه ديگر براى مستأنفه بودن يعتذرون

توجيه ديگر براى مستأنفه بودن يعتذرون‌

سپس مصنّف گويد:

و چون مستأنفه بودن جمله « يعتذرون » صحيح است لاجرم برخى از ادباء با اينكه آيه‌ «لاتتعتذروا اليوم» در بين هست ثبوت اعتذار را بر اختلاف مواقف حمل كرده‌اند يعنى گفته‌اند مورد عدم اذن با موضع اعتذار فرق دارد و مؤيّد اينحمل آيه شريفه:

فيومئذ لا يسئل عن ذنبه انس و لا جانّ‌ ( پس در اينروز هيچ انسانى و جنّى از گناهش سؤال نمى‌شود).

و آيه‌ وقفوهم انّهم مسئولون‌ ( ايشان نگاهداشته شده و از آنها سؤال مى‌شود).

مى‌باشد چه آنكه بين ايندو آيه نيز بحسب ظاهر تنافى است زيرا در آيه اوّل سؤال نفى شده و در آيه دوّم حكم به ثبوتش گرديده و براى رفع تنافى حضرات گفته‌اند مورد نفى سؤال با موضع ثبوتش فرق دارد حال همين جواب در مورد بحث ما جارى است لذا مى‌توان اين بيان حضرات در رفع تنافى بين دو آيه را مؤيّد حملى كه ما در مورد بحث نموديم قرار داد.

اين توجيه را ابن حاجب بيان كرده و طبق آن آيه شريفه از نظر معنا بمنزله « ما تأتينا فتجهل امرنا» مى‌باشد.

مصنّف در ردّ آن گويد:

اين توجيه مردود است زيرا « فاء » غير عاطفه حتما بمعناى سببيّت بايد باشد و پرواضح است كه اعتذار در وقتى ابتدا مسبّب از نفى اذن از اعتذار در وقت ديگر نمى‌باشد.

شرح‌

قوله: و للاستيناف وجه آخر: حاصل كلام آنكه براى رفع فعل تا اينجا سه‌