الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب چهارم مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١١٨ - شرح اعراب اسماء شرط و اسماء استفهام و امثال اينها

قوله: و ان كان واقعا على ضميرها: ضمير در « كان » به فعل متعدّى و در « ضميرها » به اسماء شرط و استفهام عود مى‌كند.

قوله: او متعلّقها: يعنى متعلّق اسماء شرط و استفهام.

متن:

تنبيه‌

و اذا وقع اسم الشّرط مبتداء فهل خبره فعل الشّرط وحده لانّه اسم تامّ، و فعل الشّرط مشتمل على ضميره، فقولك « من يقم» لو لم يكن فيه معنى الشّرط لكان بمنزلة قولك « كلّ من النّاس يقوم»؟ او فعل الجواب لانّ الفائدة به تمّت، و لالتزامهم عود ضمير منه اليه على الاصحّ، و لأنّ نظيره هو الخبر فى قولك « الّذى يأتينى فله درهم»؟ او مجموعهما لأنّ قولك « من يقم اقم معه» بمنزلة قولك « كلّ من النّاس إن يقم اقم معه»؟ و الصّحيح الاوّل، و انّما توقفت الفائدة على الجواب من حيث التّعلّق فقط، لا من حيث الخبريّة.

ترجمه:

تنبيه‌

در جائيكه اسم شرط مانند « من » و « ما » و « متى » مبتداء واقع شود در خبرش سه احتمال است:

١- آنكه خبرش تنها فعل شرط بوده.

٢- آنكه خبرش جواب بتنهائى باشد.

٣- آنكه مجموع شرط و جواب خبر باشند.

دليل بر احتمال اوّل‌

امّا اينكه خبر تنها فعل شرط باشد بخاطر آنكه اسم شرط اسمى است تامّ و فعل شرط مشتمل بر ضميرى است كه بآن راجعست همچون ساير موارد مبتداء و خبر، بنابراين قول شما كه مى گوئيد: « من يقم» اگر در آن معناى شرط نمى‌بود بمنزله اين بود كه گفته شود: « كلّ من النّاس يقوم» پس همانطورى كه‌