إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٥٤ - برداشت مصنف از كلام صاحب فصول نادرست است

سؤال: خبر عبارت «زيد الكاتب» چيست؟

جواب: مرحوم آقاى آخوند «اعلى اللّه مقامه الشّريف» خيال كرده‌اند كه صاحب فصول «عليه الرّحمة» به صورت «زيد الكاتب كاتب» مثال زده و عنوان «الكاتب» را در ناحيه موضوع آورده‌اند- و قضيّه، ضروريّه به شرط محمول است- درحالى‌كه مقصود صاحب فصول «زيد زيد الكاتب» بوده و چون كلمه زيد، مكرّر شده، ناسخ، توهّم نموده كه يكى از آن دو زائد است لذا حذف نموده با توجّه به آنچه كه ذكر كرديم:

منشأ اشكال در تفسير كلام صاحب فصول، همان مثال است.

خلاصه بيان صاحب فصول: قيد و جهت قضيّه «زيد كاتب» بدون تجزيه و تحليل و بدون اينكه مصداق ذات در مفهوم مشتق، اخذ شود، امكان است امّا اگر مصداق شى‌ء در مفهوم مشتق اخذ شود، قضيّه مذكور به صورت «زيد زيد الكاتب بالقوّة» درمى‌آيد كه جهت و مادّه‌اش ضرورت است و ثبوت كتابت بالقوّه براى زيد، مطابق با واقع و چنين وصفى براى زيد، ثابت است پس قضيّه ممكنه به ضروريّه، انقلاب پيدا مى‌كند و براى شما واضح شد كه مقصود صاحب فصول تأييد و تصحيح كلام محقّق شريف بوده- از طريق لحاظ محمول مقيّد و موصوف و صفت- امّا مصنّف، خيال كرده‌اند كه وصف و قيد در كلام صاحب فصول در ناحيه موضوع، اخذ شده و موضوع به وجود محمول، مقيّد مى‌شود تارة و ...

سؤال: آيا طبق تفسيرى كه ما از كلام صاحب فصول كرديم، ايرادى بر، ايشان هست يا نه؟

جواب: البته فرمايش صاحب فصول، مورد مناقشه هست زيرا ممكن است محمول به‌حسب واقع، تقيّد به وصف و قيد داشته باشد لكن تقيّدش ضرورى نباشد اين چنين نيست كه اگر به‌حسب واقع، تقيّدى داشت، حتما بايد ضرورى باشد ممكن است‌