إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٩٣ - امر ششم

المبدأ مجاز است و الدّليل على ذلك:

١- تبادر: وقتى جمله «زيد ضارب» را مى‌شنويم متبادر به ذهن ما خصوص زيدى- و ذاتى- است كه در حال نسبت و اطلاق، متلبّس به مبدأ ضرب باشد- نه اعمّ از متلبّس و منقضى-

٢- صحّت سلب: سلب مشتق از منقضى عنه المبدأ مطلقا صحيح است مثلا زيد، يك ساعت قبل، ايستاده بود مى‌گفتيم «زيد قائم» اكنون مبدأ- قيام- نسبت به او منقضى شده و نشسته است در اين حال صحيح است بگوئيم «زيد ليس بقائم بل قاعد» يا فردى متلبّس به مبدأ علم بود ولى بر اثر عروض نسيان علمش زائل شد اكنون صحيح است بگوئيم «زيد ليس بعالم» و همين‌كه لفظ «بماله من المعنى» از يك معنا سلب شد كشف مى‌كنيم كه آن معنا نه معناى حقيقى لفظ است و نه فردى از افراد معناى حقيقى زيرا در نظر عرف در صحّت سلب، فرقى ميان «من لم يتلبّس بعد و من انقضى عنه المبدأ» نيست و همان‌طور كه در من يتلبّس مجاز است در من انقضى عنه المبدأ هم مجاز است.

خلاصه: به وسيله تبادر ثابت كرديم كه مشتق براى خصوص متلبّس، وضع شده و با صحّت سلب ثابت نموديم كه استعمال مشتق در منقضى عنه المبدأ، مجاز است.