إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٣٥ - تفصيل صاحب معالم در استعمال لفظ در اكثر از معنا

فاذا قيل مثلا: (جئني بعينين) أريد فردان من العين الجارية، لا العين الجارية و العين الباكية(١).

تثنيه و جمع به منزله تكرار لفظ است هنگامى كه شما مى‌گوئيد رأيت عينين، به منزله اين است كه لفظ عين را دو بار ذكر كرده و به جاى رأيت عينا و عينا گفته‌ايد رأيت عينين بنابراين اگر لفظ عين را دو مرتبه ذكر كنيد، مانعى ندارد كه از هركدامش يك معنا اراده نمائيد، فرضا از لفظ اوّل، عين جاريه و از دوّم، عين باكيه اراده نمائيد لذا وقتى در تكرار لفظ، چنين مطلبى جائز باشد از رأيت عينين هم مانعى ندارد كه دو ماهيّت و دو حقيقت اراده شود.

در «جمع» هم مسئله، همين‌طور است يعنى جمله رأيت عيونا به منزله اين است كه مثلا بگوئيم رأيت عينا و عينا و عينا، اگر سه مرتبه لفظ عين را تكرار كنيم، مى‌توان از هر لفظ يك معناى خاصّى از عين را اراده نمود لذا هنگامى هم كه مى‌گوئيم رأيت عيونا بايد بتوان از آن كلمه، سه معنا و سه حقيقت از عين را اراده كرد.

مصنّف «ره» تقريبا سه جواب و يا به‌عبارت ديگر، سه اشكال نسبت به بيان صاحب معالم دارند:

١- تثنيه و جمع به منزله تكرار لفظ است امّا نه هر تكرارى بلكه تكرار لفظ نسبت به افراد يك حقيقت است- نه دو حقيقت و دو معنا- جمله رأيت عينين به منزله رأيت عينا و عينا هست يعنى ديدم دو فرد از يك عين- دو فرد از عين جاريه يا دو فرد از عين باكيه- امّا اگر از عين اوّل، يك حقيقت و از عين دوّم حقيقت ديگرى اراده كنيد، از شما