إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٤٨٨ - دليل سوم جبريه

قتل شود تا آلتى موجود نباشد قتل، محقّق نمى‌شود.

البتّه بعضى از اعمال مانند قتل به واسطه و ابزار نياز دارند و برخى احتياج به آلت ندارد مانند حركت اليد مثلا شما اراده مى‌كنيد و دست خود را حركت مى‌دهيد بدون اينكه نيازى به ابزار داشته باشيد.

همان‌طور كه مكرّرا گفته‌ايم بين حركت يد انسان گرفتار ارتعاش و حركت دست شخص سالم تفاوت هست و فرقش در اين است كه حركت دست شخص سالم، مسبوق به اراده او مى‌باشد امّا حركت دست مرتعش، اضطرارى است و چه‌بسا او اراده عدم مى‌كند و از خداوند متعال مى‌خواهد كه دستش چنان حركتى نداشته باشد امّا در اختيار او نيست و آن دست رغما لانفه حركت مى‌كند امّا حركت اختيارى انسان، صددرصد، مسبوق به اراده هست و به اختيار انسان، حركت مى‌كند.

ب: برخى از اعمال هم مربوط به دائره نفس انسان هست و در خارج، مظهرى ندارد.

سؤال: آيا اعمال خارجى و نفسانى در يك رديف هستند يا اينكه تفاوت دارند؟

مثال: يكى از اعمال نفسانى انسان «تصوّر» مى‌باشد معناى تصوّر، التفات و توجّه ذهنى نسبت به شى‌ء متصوّر هست. به مجرّد تصوّر «انسان» مفهوم انسان در ذهن شما متصوّر مى‌شود.

آيا تصوّر شما ارتباطى به شما دارد يا نه؟ مسلّما تصوّر، مربوط به شما هست و با عمل شما عنوان «متصوّر» و «متصوّر»، تحقّق پيدا مى‌كند امّا آن تصوّر، فعلى نيست كه خارج از دائره نفس باشد.

آيا تصوّر شما- مانند تصوّر و فكر درباره فلان موضوع- كه يكى از اعمال نفسانيّه هست اختيارا تحقّق پيدا مى‌كند يا اضطرارا؟

مسلّما و بداهتا تصوّر هم مانند حركت يد، اختيارى است.

سؤال: ملاك اختيارى بودن «تصوّر» چيست و آيا اختيارى بودن تصوّر، مانند اختيارى بودن حركت يد است و آيا همان‌طور كه اختياريّت حركت دست به اين است‌