إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٣٥٧ - برداشت مصنف از كلام صاحب فصول نادرست است

آيا نفس عنوان «شى‌ء» به تنهائى براى موضوع، ضرورت دارد يا شى‌ء مقيّد به قيد ضرورت دارد؟

اگر بفرمايند كه نفس مفهوم شى‌ء به تنهائى براى موضوع، امر ضرورى است، در اين صورت مى‌گوئيم اشكالى ندارد براى هر چيزى عنوان «شى‌ء» و عنوان «ذات» ضرورت دارد لكن محمول قضيّه ما مفهوم شى‌ء به تنهائى نيست بلكه محمول قضيّه، مقيّد است و شما نمى‌توانيد «شى‌ء» را به تنهائى ملاحظه كنيد پس بايد آن را با قيدش در نظر گرفت و گفت «الانسان شى‌ء له النّطق» يا «الانسان شى‌ء له الكتابة» و مقيّد بما هو مقيّد چه‌بسا ضرورى نباشد و خود شما- صاحب فصول- فرموديد: «لجواز ان لا يكون ثبوت القيد ضروريّا انتهى». مگر اينكه شما بگوئيد قضيّه ما ضروريّه به شرط محمول است- موضوع قضيّه تقيّد به وجود محمول دارد- كه در فرض مذكور، صورت قضيّه چنين است «الانسان الذى هو شى‌ء له الكتابة شى‌ء له الكتابة» و قضيّه مزبور، ضروريّه است امّا همان‌طور كه قبلا هم بيان كرديم، فرض مذكور، خارج از بحث ما هست و در موادّ قضايا بايد ذات‌ موضوع، ملاحظه شود نه موضوع به شرط محمول و الا موادّ تمام قضايا منحصر به ضروريّه مى‌شود.

خلاصه: شما نمى‌توانيد موضوع قضيّه را «الانسان الذى هو شى‌ء له الكتابة» قرار دهيد زيرا موضوع بايد ذات انسان باشد و هيچ تقيّدى به محمول نداشته باشد در نتيجه اگر موضوع قضيّه، ذات انسان باشد، همان بيانى را كه شما- صاحب فصول- در مقام اشكال به شق دوّم، ذكر كرديد، اينجا هم جريان پيدا مى‌كند كه:

البتّه ثبوت «شى‌ء» براى انسان، ضرورت دارد لكن محمول قضيّه فقط «شى‌ء»