إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٧ - تمايز علوم به چيست؟

همان محمولاتى است كه در مسائل، مطرح است مانند مرفوعيّت، منصوبيّت و مجروريّت- كه در علم نحو مطرح است- و مقصود از موضوعات هم همان موضوعات مسائل است كه اين مطلب، از تعبير مصنّف هم استفاده مى‌شود. زيرا ايشان فرموده‌اند:

و قد انقدح بما ذكرنا انّ تمايز العلوم انّما هو باختلاف الاغراض الدّاعية الى التّدوين «لا الموضوعات و لا المحمولات» پس معلوم مى‌شود كه مقصودشان همان موضوعات مسائل است، كما اينكه در باب محمولات هم چاره‌اى نيست جز اينكه بگوئيم مقصود، محمولات مسائل است.

تذكّر: يكى از احتمالات، اين بود كه تمايز علوم را به تمايز محمولات بدانيم و احتمال ديگر، اين بود كه تمايز علوم را به تمايز موضوعات بدانيم كه مصنّف، نسبت به هر دو احتمال، اشكالى نموده‌اند كه:

اگر تمايز علوم را به تمايز موضوعات يا محمولات بدانيد، تالى فاسدش اين است كه: هر باب بلكه هر مسأله‌اى بايد يك علم مستقل به حساب آيد مثلا وقتى در علم «نحو» مى‌گوئيم «باب المرفوعات» بديهى است كه محمولات آن متّحد، امّا موضوعاتش مختلف است، مصنّف كلمه «بل» استعمال نموده و فرموده‌اند هر مسئله بايد علم مستقلى به حساب آيد مثلا در باب مرفوعات با موضوعات مختلف، مواجه هستيم مانند «الفاعل مرفوع و المبتدأ مرفوع و ...».

دليل مصنّف «ره»: اگر ملاك تمايز علوم را به تمايز محمولات و يا موضوعات بدانيم بايد هر باب يا هر مسئله را علم مستقلى محسوب نمود درحالى‌كه كسى نمى‌تواند به آن، ملتزم شود.

تذكّر: كسى كه تمايز علوم را به تمايز موضوعات مى‌داند، توجّه و عنايتى به موضوعات مسائل آن ندارد بلكه توجّهش به موضوع كلّى علم است- كه به فرمايش‌