إيضاح الكفاية - فاضل لنكرانى، محمد - الصفحة ٢٤٩ - امر اول معناى مشتق

٢- قوله: «و اختلاف انحاء التلبسات‌ حسب تفاوت ... حسبما يشير اليه ...».

صاحب فصول «اعلى اللّه مقامه» دچار خلطى شده و خيال كرده‌اند كه در تمام مبادى بايد جنبه فعليّت ملاحظه شود لذا يك قسمت از مشتقّات را از محلّ نزاع خارج نموده‌اند.

توضيح ذلك: مبادى و مصادر مشتقات، مختلف است بعضى از مصادر، جنبه فعليّت دارند مانند «ضرب»- يعنى زدن و ضرب فعلى-

بعضى از مصادر جنبه شأنى دارند مثلا وقتى مى‌گوئيم آن درخت، مثمر است معنايش اين نيست كه الآن و بالفعل در آن ميوه موجود هست بلكه مفهومش اين است كه شأنيّت، اقتضاء و استعداد ميوه دادن را دارد بنابراين در مبدأ، اثمار فعلى اخذ نشده بلكه شأنيّت اثمار مطرح است لذا اگر در اين مورد بخواهيم متلبّس و منقضى تصوّر كنيم به اين نحو نيست كه به مجرّد فرا رسيدن زمستان و خشك شدن برگ‌هاى آن درخت بگوئيم «انقضى عنه المبدأ» بلكه تا زمانى كه آن درخت، شأنيّت ميوه دادن دارد متلبّس به اثمار است و هنگامى كه خشك شد و شأنيّت اثمار را از دست داد، آن زمان مى‌گوئيم انقضى عنه المبدأ و بايد بررسى نمود كه عنوان «مثمر» در مورد آن به صورت حقيقت، استعمال مى‌شود يا مجاز.