تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٣٢ - ٣ مصباح المتهجد

(تاريخ: ١١٠٩ ق)، نسخه‌اى به تاريخ ١١١٦ ق،[١] و نسخه‌اى ديگر به قلم محمّد هاشم بن شاه محمود (تاريخ تحرير: ١٠٧٥ ق).[٢] اين كتاب بارها در ايران و خارج از ايران، چاپ شده است.

كتاب‌ مصباح المتهجّد، با همين عنوان در مصادر آمده است.[٣] شيخ طوسى يك بار كتاب‌ مصباح المتهجّد را در حجم بسيار، تأليف كرد و سپس به تلخيص آن پرداخت.

عنوان كتاب اصلى، مصباح المتهجّد فى عمل السنة الكبير و عنوان نسخه مختصر آن، مختصر المصباح فى عمل السنة ذكر شده است.[٤] در منابع كتاب‌شناسى و حديثى، بيشتر با سه عنوان رو به رو مى‌شويم: مصباح المتهجّد، المصباح‌ و المصباح الكبير[٥]. محمّد باقر مجلسى مانند شيخ طوسى، به هر دو عنوان اشاره كرده است.[٦] گويا شيخ طوسى اين كتاب را در سال‌هاى پايانىِ عمر خود و در نجف تأليف كرده است؛ چراكه او در مقدّمه كتاب، متذكّر مى‌شود كه غرض اصلى در اين اثر، ذكر دعاهايى است كه در كتاب‌هاى فقهى نيامده است.[٧] سيّد بحر العلوم، از عبارت ياد شده، همين مطلب را برداشت كرده است.[٨] كتاب‌ مصباح المتهجّد، در زمينه اعمال واجب و مستحب در ايّام سال و نيز دعاهاى هر روز، تأليف شده است. مطالب كتاب در يك مقدّمه، احكام فقهى و اعمال و دعاهاى ايّام سال، طبقه‌بندى شده‌اند. احكام فقهىِ كتاب، در دو مبحث طهارت (با

[١]. همان، ج ٤، ص ١٣٣.

[٢]. تراثنا، ش ٢٦، ص ١٢٩؛ الذريعة، ج ٨، ص ١٧٧؛ ج ٢٠، ص ٢٠٩؛ فهرس التراث، ج ١، ص ٥٣٢؛ ج ٩، ص ٢٣٣.

[٣]. الفهرست، طوسى، ص ٢٤١؛ معالم العلماء، ص ١٥٠.

[٤]. الفهرست، طوسى، همان جا.

[٥]. معالم العلماء، همان جا؛ الإقبال، ج ١، ص ١٧٧، ١٩٩؛ ج ٢، ص ٢٧، ٣٤؛ الجواهر السنية، ص ٣٤٨؛ وسائل‌الشيعة، ج ٢، ص ٧٤٢، ٨٣٤.

[٦]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٧.

[٧]. مصباح المتهجّد، ص ٤.

[٨]. الفوائد الرجالية، ج ٣، ص ٢٣٣.