تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٤٦ - ٣ المقنع

در تحقيق كتاب، افزون بر چهار نسخه خطّى به عنوان نسخه اساسى، از سه نسخه كمكى نيز استفاده شده است. كهن‌ترين نسخه از آن ميان، در سال ١١٤٥ ق، كتابت شده و در كتاب‌خانه آستان قدس رضوى نگهدارى مى‌شود.[١] اين كتاب بارها چاپ شده است؛ از جمله، در سال ١٢٧٤ ق، در تهران، همراه با فقه الرضا عليه السلام.[٢]

كتاب‌ المقنع‌، با همين عنوان در مصادر آمده‌[٣] و انتساب آن به شيخ صدوق، معروف و بلكه متواتر است. اين كتاب، افزون بر كتاب‌هاى حديثى همچون‌ بحار الأنوار، وسائل الشيعة و مستدرك الوسائل‌، از مصادر كتاب‌هاى فقهى بسيارى نيز به شمار آمده است؛ مانند: المعتبر محقّق حلّى، الأشباه و النظائر يحيى بن سعيد حلّى، كشف الرموز فاضل آبى، مختلف الشيعة ى علّامه حلّى، و الذكرى‌ ى شهيد اول.[٤] كتاب‌ المقنع‌، يك دوره كامل اما مختصرِ فقه، از طهارت تا ديات است. مسائل مطرح در اين كتاب، متون رواياتى است كه با اسناد كامل، در اختيار شيخ صدوق بوده و وى براى استفاده آسان عموم، اسانيد آنها را حذف كرده است.[٥] وى همچنين، براى اعتمادسازى بيشتر نسبت به درستى و اعتبار روايات كتاب، تصريح كرده است كه اين روايات را از كتب و اصول مشايخ حديث، گرد آورده است. وى اين مشايخ را به دو وصف فقاهت و دانشورى، ستوده است.[٦] به همين جهت، اكثر فقها و محدّثان شيعه، متن‌ المقنع‌ را هم‌سنگ حديث دانسته‌اند و با تعبيراتى همچون «نصّ منقول»،

[١]. المقنع، ص ٧- ٨، مقّدمه محقّق.

[٢]. تراثنا، ش ٣٢، ص ٢١١؛ ج ٤٨، ص ٤٧٨.

[٣]. رجال النجاشى، ص ٣٨٩؛ الفهرست، طوسى، ص ٢٣٧؛ معالم العلماء، ص ١٤٩؛ أمل الآمل، ج ٢، ص ٢٤٧.

[٤]. المعتبر، ج ١، ص ٥٧، ٦٥، ١٠٣، ٢٣٠؛ الاشباه و النظائر، ص ١٠، ١١، ١٨؛ كشف الرموز، ج ١، ص ١٠١، ١٤٠، ١٨٢؛ مختلف الشيعة، ج ١، ص ١٩٥، ٣٥٠؛ ج ٢، ص ٢٢٤؛ الذكرى، ص ٣٤، ٣٨، ٣٤٢.

[٥]. المقنع، ص ٥.

[٦]. همان.