تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٣٤٨ - ٤ الهداية

چنان كه گزارش شده، هجده نسخه خطّى از اين كتاب وجود دارد كه كهن‌ترينِ آنها در سال ٦٨٧ ق، كتابت شده است.[١] گروه تحقيق مؤسّسه الهادى، افزون بر چهار نسخه اساسى، بر هشت نسخه كمكى نيز اعتماد كرده‌اند كه برخى از آنها به سال ١٠٣٤ ق، تعلّق دارد.[٢] كتاب‌ الهداية، بارها چاپ شده است؛ از جمله، در سال ١٣٧٦ ق.[٣] نام كتاب‌ الهداية افزون بر همين عنوان،[٤] الهداية بالخير[٥] نيز آمده است. شيخ صدوق در كتاب‌ الإعتقادات فى دين الإمامية،[٦] به‌ الهداية ارجاع داده است. از اين قرينه، به دست مى‌آيد كه وى اين كتاب را پيش از الإعتقادات‌ تأليف كرده و بر آن اعتماد نموده است. انتساب‌ الهداية به شيخ صدوق، معروف است؛ هر چند نه به حدّ و اندازه آثار ديگرش همچون‌ معانى الأخبار و الأمالى.[٧] شيخ صدوق تصريح نكرده كه عبارات‌ الهداية، متن روايت است- چنان‌كه درباره متن‌ المقنع‌، تصريح كرده بود- و حتى بر صحّت روايات آن نيز تأكيد نكرده- چنان‌كه درباره روايات‌ كتاب من لا يحضره الفقيه‌، تصريح كرده بود-. با اين همه، شگفت است كه‌ الهداية، از مصادر كتاب‌هاى حديثى و فقهى و كلامى است؛ مانند: مختلف الشيعة، بحار الأنوار، الحدائق الناظرة، كتب شيخ مرتضى انصارى و جواهر الكلام.[٨] در توجيه اين اعتماد، برخى متذكّر شده‌اند كه همه فتاواى صدوق، به مثابه متن حديث است.[٩]

[١]. الهداية، ص ٢٥- ٢٦، مقدّمه محقّق.

[٢]. همان، ص ٢٨- ٣٠.

[٣]. مجلة تراثنا، ج ٥٤، ص ٤٤٩- ٤٥٠.

[٤]. الفهرست، ابن نديم، ص ٢٩١، ٢٩٢؛ رجال النجاشى، ص ٣٩٧؛ الفهرست، طوسى، ص ٢٣٧؛ الهداية، ص ٦، مقدّمه محقّق.

[٥]. الذريعة، ج ٢٥، ص ١٧٤.

[٦]. الإعتقادات فى دين الإمامية، ص ٩٥.

[٧]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٢٦.

[٨]. مختلف الشيعة، ج ٣، ص ١٧٤، ٢٨١، ٢٩٥؛ الهداية، ص ٩، مقدّمه محقّق.

[٩]. بحار الأنوار، ج ١٠، ص ٤٠٥؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٣٢٧؛ الهداية، ص ١٦، مقدّمه محقّق.