تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ٢٨٠ - ١٩ مقتضب الأثر

محمّد عسكرى تهرانى موجود است.[١] مقتضب الأثر بارها در ايران و خارج از آن چاپ شده است؛ از جمله، در نجف اشرف در سال ١٣٤٦ ق.[٢] اين كتاب با عنوان‌ مقتضب‌ الأثر فى عدد الأئمة الإثنى عشر، يا با عنوان‌ مقتضب الأثر فى النص على الأئمّة الإثنى عشر، در مصادر كتاب‌شناسى ذكر شده است.[٣] انتساب‌ مقتضب الأثر به ابن عيّاش، معروف است. اين كتاب از مصادر كتاب‌هاى حديثى و كلامى، بويژه در مسئله امامت است؛ مانند: كفاية الأثر ابن خزّاز قمى، الاستبصار و كنز الفوائد كراجكى، وسائل الشيعة، بحار الأنوار و مستدرك الوسائل.

نسخه چاپى شامل مقدّمه بلند لطف اللَّه صافى، مقدّمه مؤلّف و اصل كتاب است.

لطف اللَّه صافى، در مقدّمه، به جايگاه امامت و ائمه دوازده‌گانه در متون روايى اهل سنّت و شيعه و آثارى كه در اين باره تأليف شده، پرداخته است. مقدّمه مؤلّف به انگيزه تأليف، موضوع كتاب و معرّفى بخش‌هاى آن، اختصاص دارد. به موجب اين مقدّمه، هدف اصلى مؤلّف، گردآورى رواياتى از طريق اهل سنّت بوده است، كه اسامى، تعداد و اشخاص ائمه عليهم السلام را مطابق با آنچه در روايات امامى آمده، گزارش كرده‌اند. وى متذكّر شده كه مطالب كتاب را در سه جزء با موضوع مشخّص، سامان داده است.

جزء نخست: در روايات از طريق اهل سنّت درباره اسامى و تعداد ائمه عليهم السلام، شامل رواياتى از برخى صحابيان، چون: سلمان فارسى، عبد اللَّه بن مسعود، جابر بن سَمُره، عبد اللَّه بن ابَىّ عوفى و جابر بن عبد اللَّه انصارى.

جزء دوم: در اشعار و اخبار پيشينيان درباره اسامى ائمه عليهم السلام، شامل: روايت عبد اللَّه بن عمر، كعب الأحبار و حسن بصرى كه به ذكر شدن در اسامى و شمار ائمه عليهم السلام در

[١]. الذريعة، ج ٢٢، ص ٢١؛ فهرس التراث، ج ١، ص ٤٥٦؛ تراثنا، ش ٢٥، ص ١١٠.

[٢]. الذريعة، همان جا؛ تراثنا، همان جا.

[٣]. رجال النجاشى، ص ٨٥؛ الفهرست، طوسى، ص ٧٩؛ بحار الأنوار، ج ١، ص ١٩؛ وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٤١؛ الذريعة، ج ٢٢، ص ٢١.