تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٨٦ - ٦ المسلسلات

٦. المُسَلسَلات‌

مؤلّف: ابن رازى قمى‌

مؤلّف‌ المسلسلات‌، همان مؤلّف‌ جامع الأحاديث‌ است و چون همراه آن چاپ شده است، نام مصحّح و محقّق، نسخه‌هاى خطّى‌[١] وچاپ‌هاى آن نيز در معرّفى‌ جامع‌ الأحاديث‌ گذشت. اين كتاب با همين عنوان و گاه با عنوان‌ الأخبار المسلسلة، در مصادر سده يازدهم به بعد آمده است.[٢] مؤلّف در اين كتاب، بيش از آن‌كه به موضوع حديث نظر داشته باشد، به گونه خاصّى از سند توجه كرده است كه «مسلسل» ناميده مى‌شود.

حديث مسلسل، حديثى است كه زنجيره راويان آن، همه در يك حالت يا صفت يا گفتار و يا كردار، همسان باشند. نيز گاهى تسلسل، برخاسته از تشابه آنان در ويژگى ديگرى است؛ مانند: نام يا كنيه، لقب، نام پدر، شهر و يا در عناوينى مثل خلافت، قرائت، فقاهت و ....[٣] برخى از اين احاديث، مانند حديث مسلسل به فواطم، مورد توجه ويژه‌اى قرار گرفته است.[٤] در سند اين حديث آمده است:

حدّثنا ... حدّثتنا فاطمة بنت على بن موسى الرضا عليهما السلام، حدّثتنى‌ فاطمة و زينب و امّ كلثوم بنات موسى بن جعفر عليهما السلام، قلن: حدّثتنا فاطمة بنت جعفر بن محمّد الصادق عليهما السلام، حدّثتنى‌ فاطمة بنت محمّد بن على، حدّثتنى‌ فاطمة بنت على بن الحسين عليهما السلام، حدّثتنى‌ فاطمة و سكينة ابنتا حسين بن على عليهما السلام عن امّ كلثوم بنت‌ فاطمة بنت النبى صلى الله عليه و آله عن‌ فاطمة عليها السلام‌ بنت رسول اللَّه ...[٥]

اين كتاب شامل چهل حديث، در ٣٨ صفحه است. مصحّح كتاب، شش حديث مسلسل را كه در زنجيره سند آنها، امامان عليهم السلام قرار گرفته‌اند، در بخش پايانى كتاب با

[١]. الذريعة، ج ٢٢، ص ٣٥٥.

[٢]. بحار الأنوار، ج ١، ص ١٩؛ خاتمة مستدرك الوسائل، ج ١، ص ١٠٧؛ الذريعة، ج ٢١، ص ٢١.

[٣]. شرح البداية، ص ٣٨؛ أعيان الشيعة، ج ٤، ص ٨٣.

[٤]. أعيان الشيعة، ج ٤، ص ٨٣؛ فوايد رضويه، ص ٥٩.

[٥]. جامع الأحاديث، ص ٢٧٣.