تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٨٨ - ٨ تحف العقول عن آل الرسول عليهم السلام

ناشر: انتشارات اسلامى (جامعه مدرسين حوزه علميه قم)، قم، چاپ دوم، ١٤٠٤ ق.

در اين تصحيح‌ تحف العقول‌، افزون بر مصادر حديثى متأخّر، از دو نسخه خطّى استفاده شده است: نسخه كتاب‌خانه سيّد جلال الدين ارموى، معروف به محدّث ارموى، و نسخه كتاب‌خانه ملّى، بدون تاريخ كتابت.

تحف العقول‌ افزون بر اين، بارها جداگانه و همراه با كتابى ديگر، در ايران و عراق چاپ شده است. از جمله: يك بار در سال ١٢٩٧ ق، همراه با روضة الكافى،[١] و بار ديگر جداگانه در نجف و در چاپ‌خانه حيدريه، با مقدّمه سيد محمّد صادق بحر العلوم، در سال ١٣٨٠ ق.[٢] در مصادر نخستين، از كتاب‌ تحف العقول‌ ياد نشده است. كتاب‌شناسان سده يازدهم به بعد، از اين كتاب نام برده‌اند و در ميان آنان، انتساب آن به ابن شعبه حرّانى، معروف است؛[٣] اگرچه محمّد باقر مجلسى، مؤلّف آن را ناشناخته دانسته است.[٤] تحف العقول‌ با سمت و سوى وعظ و اندرز، و بايدها و نبايدهاى اخلاقى، اجتماعى، حكومتى، اقتصادى و معنوى، با چشم‌انداز تهذيب نفس، تأليف شده است. گو اين‌كه مؤلّف از اين فراتر رفته و به مسائل كلامى نيز پرداخته است. اين كتاب را پرفايده‌[٥] و استوار بر سامان و نظامى نيكو، دانسته‌اند.[٦] نسخه چاپى كتاب، شامل مقدّمه محقّق كتاب، مقدّمه كوتاه علّامه عبد الحسين امينى، مقدّمه مؤلّف و سپس اصل كتاب است.

در مقدّمه محقّق، افزون بر شرح حال مؤلّف و معرّفى تأليف، به معرّفى نسخه‌هاى‌

[١]. تراثنا، ج ٣٢، ص ١٦٧.

[٢]. همان، ج ٣، ص ٢٠٢.

[٣]. أمل الآمل، ج ٢، ص ٧٤؛ وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٤١؛ رياض العلماء، ج ١، ص ٢٤٥؛ خاتمة مستدرك‌الوسائل، ج ١، ص ٢٠٨؛ الذريعة، ج، ص ٤٠٠.

[٤]. بحار الأنوار، ج ١، ص ٣٤.

[٥]. أمل الآمل، همان جا.

[٦]. بحار الأنوار، همان جا.