تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٨١ - ٤ عيون أخبار الرضا عليه السلام

از كتاب‌ عيون أخبار الرضا عليه السلام‌ با همين عنوان‌[١] و نيز با عنوان‌ عيون الأخبار[٢] ياد شده است. اين كتاب از آثار متواتر و به غايت معروف شيخ صدوق است و از مصادر كتاب‌هاى حديثى، تاريخى و كلامىِ بسيارى چون: وسائل الشيعة، بحار الأنوار، مستدرك الوسائل.

نسخه چاپى بررسى شده، شامل مقدّمه مؤلّف و اصل كتاب است. در مقدّمه مؤلّف، به انگيزه تأليف و بيان موضوع كتاب و باب‌هاى آن پرداخته شده است. به موجب اين مقدّمه، كتاب‌ عيون أخبار الرضا عليه السلام‌ به پاس دو قصيده از قصايد ابو القاسم اسماعيل بن عبّاد، معروف به صاحب بن عبّاد، نوشته شده و به كتاب‌خانه وى تقديم شده است.[٣] او وزير ركن الدوله ديلمى، حاكم رى بود و آن دو قصيده را در ابراز اردات و محبّت به امام على بن موسى الرضا عليه السلام سروده بود. در اين مقدّمه، دو قصيده صاحب بن عبّاد نيز نقل شده است، به علاوه چندين روايت در ارزش دينىِ ابراز ارادت به اهل بيت عليهم السلام با زبان شعر و جز آن.[٤] موضوع كتاب، تاريخ زندگانى امام رضا عليه السلام از جوانب مختلف است. شيخ صدوق، كتاب‌ عيون‌ را در ٦٩ باب با عناوين مشخّص، سامان داده است. با يك نگاه كلّى به عناوين كتاب، مى‌توان مطالب آن را در دو بخش جاى داد: يكى اخبار، احاديث و گزارش‌هاى منسوب به آن حضرت، و ديگرى اخبار و گزارش‌هايى درباره آن حضرت. اخبار منسوب به امام رضا عليه السلام به ٤٣٠ حديث مى‌رسد و ذيل چند عنوان، آمده است: اخبار منثوره (اخبارى كه مصدر آنها خود امام رضا عليه السلام است)، اخبار مجموعه (اخبارى كه آن حضرت، از پدرش يا از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كرده است) و

[١]. الفهرست، طوسى، ص ٢٣٧ در نسخه بدل؛ معالم العلماء، ص ١٤٩؛ أمل الآمل، ج ٢٣، ص ٢٨٤.

[٢]. وسائل الشيعة، ج ٢٠، ص ٣٧.

[٣]. عيون أخبار الرضا عليه السلام، ج ١، ص ١٢.

[٤]. همان، ج ١، ص ١٢، ١٥.