تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٨٢ - ٤ عيون أخبار الرضا عليه السلام

مكاتبات و مناظرات آن حضرت با پيروان مذاهب و فرق مختلف. اين اخبار يا در زمينه مسائل مهمّ كلامى، همچون توحيد و امامت است و يا بيانگر علل، حكمت‌ها و فوايد برخى از احكام و اخبار و مفاهيم قرآنى و روايى، و يا در موضوعات گوناگون اخلاق و آداب و دعا و زيارات و فقه.

در بخش دوم نيز اخبار و گزارش‌هاى گوناگونى درباره مسائل و حوادث پيرامونى آن حضرت، ديده مى‌شود، از جمله: مسئله امامت آن حضرت و نقد فرقه واقفه در باب پنجم، ورود امام رضا عليه السلام به نيشابور و رفتن از آن جا به توس و سپس مرو، چندى از پيشگويى‌ها و كرامات آن حضرت، ولايت‌عهدى و مسائل مربوط به آن، فضايل و مناقب آن حضرت، مناظرات امام با پيروان مذاهب و فرق مختلف، ماجراى شهادت آن حضرت، ولادت آن حضرت و وجه نام‌گذارى او به رضا، رابطه مأمون با آن امام، و ده‌ها مطلب ديگر كه درباره زندگى امام هشتم مطرح شده است.

چينش و نظم معنادارى، بر تمام مطالب كتاب حاكم نيست. آغازگر كتاب، عناوينى هستند چون: وجه نام‌گذارى امام هشتم به «رضا»، معرّفى مادر او، داستان ولادت آن حضرت، نصوص گوياى امامت او، معرّفى فرقه واقفه و علّت توقّف آنان بر امام كاظم عليه السلام. پس از آن، موضوعاتى آمده كه به ترتيب چنين‌اند: اخبار، خطبه‌ها و مجالس مناظره امام رضا عليه السلام در باره توحيد و امامت و ...، احاديث منسوب به امام رضا عليه السلام در چند باب، آمدن آن حضرت به نيشابور، توس و مرو، مسئله ولايت‌عهدى، اسباب و نتايج و حوادث اين دوران، اخلاق، آداب، معجزات و پيشگويى‌هاى آن حضرت، گفتگوهاى امام رضا با افرادى چون ابو قرّه و يحيى بن ضحّاك سمرقندى، برخى از كرامات آن حضرت، شهادت امام رضا و نحوه آن، ذكر بعضى از مرثيه‌ها در رثاى آن حضرت، ثواب زيارت آن حضرت، سخنى از وى درباره ثواب زيارت قبر خواهرش فاطمه معصومه عليها السلام، كرامات ناشى از زيارت قبر آن حضرت و ....

روايات كتاب، گاه با اسناد كامل و گاه ناقص، از طريق شيعه امامى و بيشتر با واسطه‌