تاريخ حديث شيعه در سده هاى چهارم تا هفتم هجرى - احمدى نورآبادى، مهدى؛ رحمتى، محمدكاظم - الصفحة ١٤١ - ١١ شيخ مفيد(٣٣٦ - ٤١٣ ق)

وى، به واقع نزديك‌تر مى‌نمايد. به هر حال، تنها اثر موجود و چاپى او، كتاب‌ الضعفاء است.

١١. شيخ مفيد (٣٣٦- ٤١٣ ق)

محمّد بن محمّد بن نعمان بن عبد السلام، مكنا به ابو عبد اللَّه و معروف به شيخ مفيد و ابن معلّم؛ محدّث، متكلّم، فقيه و اصولى. شيخ مفيد در بغداد، زاده شد و در همان جا در گذشت.[١] وى بلندْ آوازه‌ترين فقيه و متكلّم امامى در سده‌هاى چهارم و پنجم بود.[٢] آوازه او، بر چند ويژگى استوار بود: عمق علمى و قدرت استدلالى و اقناعى وى؛ هم در تبيين دستگاه فقهى و كلامى اماميه و هم در نقد مذاهب و آراى مخالفان و همچنين، بر بصيرت و آگاهى‌اش در نقد اخبار، و وارستگى اخلاقى او. اين نامورى، موجب شد كه نه تنها موافقان، كه مخالفان نيز آشكارا و با اشاره، زبان به ستايش او بگشايند.[٣] شيخ مفيد با سرمايه استعداد و هوش سرشار و پشتكار و همّت والايى كه داشت، دستگاه كلامى و فقهى اماميه را بر دو پايه استوار نقل و عقل، سامان داد. به قرينه اسامى مشايخ مفيد، نشان مى‌دهد كه وى از محدّثان مناطق بسيارى بهره برده است، مانند: قم، رى، كوفه، قزوين، بلخ، مراغه، همدان، طبرستان، حلب و بغداد.

برخى از اين مشايخ، اهل سنّت بوده‌اند.[٤] احمد بن وليد قمى، شيخ صدوق، ابو غالب زرارى، جعفر بن قولويه قمى و حسن بن حمزه علوى، معروف به مرعش، مهم‌ترين مشايخ حديث شيخ مفيد بودند. سيّد رضى، سيّد مرتضى، شيخ طوسى، ابو الفتح كراجكى و نجاشى نيز از او حديث شنيدند.[٥]

[١]. الفهرست، طوسى، ص ٢٣٨؛ رجال النجاشى، ص ٤٠٢.

[٢]. رجال النجاشى، همان جا؛ الفهرست، طوسى، همان جا.

[٣]. رجال النجاشى، همان جا؛ الفهرست، طوسى، همان جا؛ خلاصة الأقوال، ص ٢٤٨؛ تاريخ بغداد، ج ٣، ص ٤٤٩؛ ميزان الاعتدال، ج ٤، ص ٢٦، ص ٣٠؛ سير أعلام النبلاء، ج ١٧، ص ٣٤٤؛ لسان الميزان، ج ٥، ص ٣٦٨.

[٤]. الأمالى، مفيد، ص ١٢- ١٤، مقدّمه محقّق.

[٥]. رجال النجاشى، همان جا؛ الفهرست، طوسى، همان جا؛ الأمالى، مفيد، همان جا؛ تهذيب الأحكام، ص ١٥- ١٦، مقدّمه محقّق.