و سپس جمعيت «رابط الوطن العربى» شكل گرفت و در سال ( [١] ٩٠٩) نخستين كنگره «العربيه الفتاة» به منظور ايجاد حكومت عربى در درون امپراطورى عثمانى برگزار گرديد. با شكل گيرى تشكلهاى جديدى چون «الجمعية القحطانيه» و «جمعية الجامعة العربيه» و «جمعية العهد» زمينه براى تشكيل كنگره سال (١٩١٣) پاريس فراهم گرديد كه در آن كنگره رهبران جمعيتهاى عربى براى احقاق حقوق همه‌جانبه اعراب گردهم آمدند.١

بسيارى معتقدند كه بنيانگذار اوليه ناسيوناليزم عرب، بنى‌اميه و پيشتاز آنان، ابوسفيان و معاويه مى‌باشند كه در دوران خلافت خليفه سوم با استفاده از شرايط حاكم و انتساب خليفه به بنى‌اميه به استقرار نظام مبتنى بر ناسيوناليزم همت گماردند.

در هر حال پديده ناسيوناليزم عرب در قرن اخير ابتدا در مصر شكل نوين گرفت و در سال (١٩٥٦) به قانون اساسى مصر راه يافت و سپس در همه احزاب سياسى عربى به گونه‌اى مؤثر، جزئى از اركان انديشه سياسى عرب محسوب گرديد و بتدريج از خصلت ايدئولوژيك و صبغه اسلامى برخوردار شد و به عنوان يك انديشه سياسى اسلامى مورد توجه قرار گرفت.

بى‌گمان جنبش ناسيوناليزم عرب در استقلال مصر و ديگر كشورهاى اسلامى عربى نقش بسيار مؤثرى ايفا نمود و صبغه اسلامى آن در بسيج توده‌هاى استعمارشده عرب مسلمان تأثير بسزايى داشت لكن افراط در اين انديشه موجب گرديد كه بتدريج هويت عربى جايگزين هويت اسلامى گرديد و به جاى آنكه هويت عربى از صبغه اسلامى اعتبار كسب نمايد، در انديشه متفكران عرب ناسيوناليست عروبت به عنوان اصل و اسلام به عنوان اثر و فرع فرهنگى آن مطرح گرديد و ناسيوناليستهاى مسلمانى چون عبدالرحمن البزاز (ف. ١٩٧٢) با وجود اعتراف به فراگير و جهانى بودن اسلام بر اين اصل پا مى‌فشردند كه عروبت حق بزرگى بر اسلام دارد و اسلام در نهايت يك پديده فرهنگى ناسيوناليزم عرب مى‌باشد و گاه از اين حق تحت عنوان حق شفعه ياد مى‌نمودند.

[١] . مجموعه مقالات سمينار ناسيوناليزم عرب و اسلام، مقاله جوزف مغيزل، ص ٣٦٨. مركز دراسات الوحدة العربيه، بيروت، چ سوم، ١٩٨٨.